Himalaya-Wiki - Wkład użytkownika [pl]

Dattatreja

2026-08-28T16:07:29Z

Caroli:

[[Plik:Dattatreya.jpg|thumb|250px|Dattatreja]]

'''Dattatreja''' (Sanskrit: दत्तात्रेय , Dattatreya) – dosłownie "Datta, syn Atriego", powszechnie w Indii znany mistrz-nauczyciel [[joga|jogi]] i [[adwaita wedanta|adwaita wedanty]]. ''Datta'' oznacza "Ofiarowany", imię Datta oznacza, że boska trójca ofiarowała się w formie syna mędrcowi [[Atri]] i [[Anusuja|Anusuji]], stąd imię Atreja - syn Atri. Znany z [[Purany|Puran]] tak zwany 'szalony jogin', nauczyciel jogi ścieżki ośmiostopniowej oraz ścieżki [[awadhuta|awadhuty]]. Faktycznie syn wedyjskiego [[Atri|Rysziego Atriego]], uważany za [[awatara]], zstąpienie trójcy [[dewa|dewów]]: [[Brahma|Brahmy]], [[Wisznu]] oraz [[Śiwa|Śiwy]] dla których jest przewodem (awadhuttą). Uznawany jako autor Awadhuta-Gity (traktat o posłannictwie), Dźiwanmukti-Gity (traktat o wyzwoleniu duszy), Tripura-Rahasja (Tajemnice Bogini Tripury). Ostatni z traktatów jest podstawą nauczania znanego indyjskiego mędrca, [[Śri Ramana Maharyszi]]. Ikonografia pokazuje Ryszi Dattatreya z trzema głowami, z których każda wyobraża oblicze jednego z Bogów hinduistycznej trójcy zwanej [[Trimurti]]. Historycy hinduizmu umiejscawiają wcielenie Ryszi Dattatreja na początek epoki [[kali juga|kali jugi]], zaraz po odejściu – wniebowstąpieniu awatara [[Kryszna|Kryszny]], co miało miejsce w 3102 r. p.e.ch. (przed erą chrześcijańską).

W tradycji [[Natha|Nathów]] Dattatreja jest uważany za [[Awatara|Awatarę]] Pana [[Śiwa]] i zwie się go Adi Guru (Pierwszy Nauczyciel) [[Nathasampradaya Hatha Joga|Natha Sampradaji]] (Bractwa Nathów). Dattatreja został zasymilowany przez szersze kręgi [[bhaktyzm|bhaktystyczne]] jako bóg, [[dewa]].

==Historie narodzin Dattatreji==

*Mędrzec [[Narada]] czcił ''pativratyam'' (oddanie dla męża) [[Anusuja|Anusuji]] bardziej niż oddanie żon Brahmy, Wisznu i Śiwy dla swych mężów, co sprawiło, że poczuły one zazdrość. Nakazały więc one swym mężom, by zmniejszyli oni ''patiwratjam'' Anusuji. Brahma, Wisznu i Śiwa udali się więc do Anusuji, gdy Atri nie było w domu i poprosili ją, aby przygotowała im obiad. Gdy Anusuja się zgodziła powiedzieli jej, że zaakceptują jej jałmużnę tylko wtedy, gdy poda ją bez ubrania. Anusuja stanęła przed dylematem. Jeśli stanie bez ubrania przed innymi mężczyznami jej patiwratjam się zmniejszy. Jeśli odmówi, obrazi gości, którzy mogą odebrać Atri jego moce. Anasuja znalazła się więc w trudnej sytuacji. Pomodliła się w myślach do swego męża i powiedziała w nich, że nie ma żadnych problemów stanąć przed nimi bez ubrania, ponieważ nie jest skażona lubieżnością. Ponieważ goście zwrócili się do niej po jałmużnę prosząc "''Bhavati Bhikshan Dehi''" (O Matko! Nakarm nas) i nie wprost nazywając ją matką, zdecydowala, że potraktuje ich jako swoje dzieci i nakarmi jak prosili. Z powodu jej dobroci i myśli które miała w czasie podawania pokarmu, trójka bogów zmieniła się w małe dziecko, a jej piersi zaczęły produkować mleko. Nakarmiła ich piersią i położyła do snu do kołyski. Atri wrócił do domu i wysłuchawszy opowieści Anusuji wielbił bogów śpiących w kołysce. Obudzili się oni do swej pierwotnej formy i wielbili patiwratjam Anasuji i ofiarowali, że spełnią jej życzenie. Anasuja poprosiła, aby trójka bogów urodziła się jej jako dziecko - inkarnacja Śiwy, Wisznu i Brahmy jako [[Durwasa]], Dattatreja i [[Ćandra]] (księżyc).
*W [[Mahabharata|Mahabharacie]] Dattatreja jest uważany za potomka linii Atri, a niekoniecznie samego mędrca Atri. Epos Śiśupal Vadha (Egzekucja Śiśupala) poety Magha także odnosi się do Dattatreji jako potomka z linii Atri a nie jego syna.

==Jego podróże==

Dattatreya opuścił dom we wczesnym wieku i wędrował nagi w poszukiwaniu Absolutu. Naprawdopodobniej spędził większą część swego życia wędrując pomiędzy terenami Północnej Karnataki przez Maharashtrę do Gudżaratu i aż do rzeki Narmada. Osiągnął realizację w miejscu położonym niedaleko od miasta znanego obecnie jako Ganagapur w Północnej Karnatace. Orginalne odciski stóp Datta mają się znajdować na samotnym wzgórzu na Górze Girnar. Pismo ''Tripura-rahasya'' opisuje, że uczeń Parasurama odnajduje Dattę medytującego na górze Gandhamadana.

==Jego Guru==

Według [[Brahma Purana|Brahma Purany]] po nakazie od swego ojca, mędrca Atri, Dattatreja usiadł na brzegu rzeki Gautami i modlił się do Śiwy, aby ostatecznie uzyskać Brahmadźńanę (Odwieczną Mądrość). Jest to jedna z możliwych przyczym dla których Dattatreję uważa się za [[Siddha|Adisiddhę]] (Pierwszego Siddhę) w Nathsampradaji.

W [[Bhagawata Purana|Bhagawata Puranie]] Dattatreya wymienia listę swych dwudziestu czterech Guru: ziemię, powietrze, niebo lub eter, wodę, ogień, słońce, księżyc, pytona, gołębie, morze, ćmę, pszczołę, byka, słonia, niedźwiedzia, jelenia, rybę, rybołowa, dziecko, dziewicę, kurtyzanę, kowala, węża, pająka i osę. 24 Guru Dattatreji pochodzi z 24 Guru [[Awadhuta|Awadhutów]] opisanych w Puranie.

==Jego uczniowie==

Uczniami Dattatreji są: Sahasrarjun Kartavirya, Bhargava Parasuram, Yadu, Alarka, Ayu i Prahlad. Znani są oni z Puran. ''Avadhutopaniszad'' i ''Jābāldarśanopaniszad'' wymieniają jeszcze jednego ucznia o imieniu Sankruti.

==Dattatreja jako awatar==

''Dattatreja Upaniszad'', który zaczyna się od stwierdzenia, że Dattatreja jest jednym z Wisznu, kończy się [[mantra|mantrą]] ''Om Namah Śiwaja'', identyfikując Dattę z Śiwą. W ostatniej części trzeciego rozdziału Maheśwara (Śiwa) jedynie świeci w sercu każdego człowieka będąc jedyną rzeczywistoścą. Jest on z przodu, z tyłu, po lewej, po prawej, u góry, na dole i w centrum. Ostatecznie Maheśwara jest utożsamiony z Dattatreją ukazując go jako Awatarę Śiwy.

[[Category:Bóstwa]][[Category:Nazwiska]]

Danu

2026-08-28T16:04:47Z

Caroli:

[[Image:Danu.jpg|right]]

'''Dānu''' – jest hinduską pierwotną boginią wspomnianą w [[Rygweda|Rygwedzie]], matką [[Danawowie|Danawów]] czyli [[Asura|Asurów]]. Słowo "Danu" oznacza pierwotne wody z których to bóstwo być może powstało. Jest ona nazywana matką [[Wrytra|Wrytry]], demonicznego węża zabitego przez [[Indra|Indrę]] w opisach Rygwedy (1.32). W późniejszym hinduizmie zostaje córką [[Daksza|Dakszy]] i żoną [[Kaśjapa|Kaśjapy]].

Jako słowo "deszcz" lub "płyn", dānu porównuje się do awestyjskiej rzeki Dānu, a także do rzek Don, Danuabe etc. Istnieje także rzeka Danu w Nepalu. Słowo "ciecz" (dānu) zwykle pozostaje bezosobowe, jednak pojawia się jako żeńskie w Rygwedzie (1.54).

Jako hinduska bogini Dānu ma 2 świątynie w Bali w Indonezji: Świątynię Pura Ulun Danu na jeziorze Bratan w Bali oraz Ulun Danu Batur blisko Penelokan.

[[Category:Hasło]] [[Category:Bóstwa]]

Plik:Danu.jpg

2026-08-28T16:04:30Z

Caroli:

Bóg

2026-08-28T15:30:30Z

Caroli:

[[Image:God.jpg|right]]

'''Bóg''' lub bóstwo – polskie pojęcie leżące u podstaw większości wierzeń religijnych. Zajmuje się nim teologia, a także filozofia i jest ono uważane za zagadnienie metafizyczno-egzystencjalne. Ze względu na duże zróżnicowanie rozumienia tego pojęcia, trudno jest o jego jednoznaczną definicję. Jako najbardziej różniące się od siebie, należy wyodrębnić definicje używane przez popularne religie [[politeizm|politeistyczne]] i [[monoteizm|monoteistyczne]], [[deizm]], [[panteizm]] oraz [[panenteizm]]. Wśród religii monoteistycznych należy wyróżnić monoteizm trynitarny. Najbardziej powszechnie pod pojęciem bóg (bóstwo) rozumie się określenie istot będących przedmiotem kultu religijnego. Czasem bogami określa się tylko niektóre (najważniejsze) z tych istot, dla innych rezerwując inne określenia (półbogowie, herosi, święci, duchy przodków, anioły itd.).

'''[[Hinduizm]]''' – Bóg pojmowany jest jako '''[[Brahman]]''' lub [[Iśwara]] (gdzie pierwsze określenie jest bardziej filozoficzne, a drugie bardziej religijne, uległy jednak przemieszaniu do pewnego stopnia) - wszechobecny, podtrzymujący świat absolut bez formy. Hinduiści uważają, że boga można czcić jako bezforemnego (Nirgun Brahman) czy wyobrażając go sobie pod jakąś postacią (Sagun Brahman), pamiętając jednocześnie, że jest to wyłącznie emanacja bezforemnego boga. Niektóre hinduistyczne ruchy religijne takie jak Arya Samaj uważają, że boga można czcić wyłącznie jako Nirgun Brahman. Wisznuici wierzą także, że co parę tysięcy lat bóg schodzi na Ziemię jako Awatara (np. Kryszna), aby uratować świat przed moralnym upadkiem. Istoty takie, jak Brahma, Wisznu czy Śiwa, popularnie nazywane "bogami hinduskimi", są w rzeczywistości uznawane przez hinduistów albo za Sagun Brahman. Pierwotny buddyzm pojmował Boga jako Brahmana zgodnie z ówczesną koncepcją brahmańską.

'''Zoroastryzm''' – Bóg występuje tu pod dwoma znanymi powszechnie imionami Obliczami Dobrego: [[Ahura Mazda]] (Pan Zastępów, Pan Duchów Ahurów), Ormuzd (Pan Światła Or).

'''Sikhizm''' – pojęcie Boga w sikhizmie jest analogiczne do islamu oraz monizmu hinduistycznego. Sikhowie uważają, że Bóg posiada wiele imion i obliczy i wszystkie one są równouprawnione – jednak najdoskonalszą jego formą jest Bóg abstrakcyjny, bezforemny.

'''[[Islam]]''' – tutaj Bóg jest ściśle jeden, niepodzielny i nieposiadający żadnych "osób" czy emanacji. Nie posiada też żadnego imienia ani wizerunku. Arabskie słowo "[[Allah]]" znaczy po prostu "Bóg". Nie ma jednak zakazu wypowiadania tego słowa. Teologiczne korzenie Islamu, w tym koncepcja Boga, tkwią w judaizmie: uznawany jest autorytet proroków Izraela, a nauka Jezusa z Nazaretu jest traktowana jako nauka jednego z proroków, spośród których największym prorokiem jest Mahomet.

'''[[Judaizm]]''' – Bóg w judaizmie u semitów jest jednoosobowy i niepodzielny. Tworzenie wizerunków Boga zostało zakazane we wczesnym judaizmie. Posiada wiele imion, którym czasami przypisywano magiczną moc. W Biblii określa się go czteroliterowym skrótem [[JHWH]], które oznacza po hebrajsku "Ten, który jest" (lub "Ten, który staje się"). Wymawianie tego skrótu jest jednak zabronione (aby uniemożliwić przyzywania imienia Boga w zaklęciach magicznych) i dlatego w modlitwach, pieśniach itp. wyznawcy judaizmu stosują określenia zastępcze takie jak [[Adonai]] – znaczące po hebrajsku "Mój wielki Pan" lub Ha-Szem – dosł. "Imię". W judaizmie występują jednak też "emanacje Boga" takie jak "Duch Święty" i "Szechina" – czyli Boża Obecność i Pierwiastek Żeński. Historycznie rozwijająca się koncepcja Boga widoczna jest w Pięcioksięgu ([[Tora]]) i w nauce proroków (Prorocy).

== Linki zewnętrzne ==

[http://zakon-sufi.blogspot.com/ Portal nauk duchowych i społecznych tradycyjnych szkół i zakonów sufickich w Polsce]

[http://sufi-chishty.blogspot.com/ Portal z naukami duchowymi najstarszej indyjsko-perskiej szkoły sufickiej czisztijja z Ajmer w Polsce]

[[Category:Hasło]][[Category:Bóstwa]][[Category:Sufizm]]

Plik:God.jpg

2026-08-28T15:26:02Z

Caroli:

Bhrygu

2026-08-28T15:15:06Z

Caroli:

[[Image:Bhrygu.jpg|right]]

'''Maharyszi Bhrygu''' (Sanskryt: भृगु Bhṛgu) – był jednym z siedmiu wielkich mędrców [[Saptaryszi]]ch, jednym z [[Pradźapati]]ch (pomocników Stworzenia) wykreowanych przez [[Brahma|Brahmę]] (Stwórcę), pierwszym kompilatorem astrologii oraz autorem [[Bhrygu Samhita|Bhrigu Samhity]], astrologicznej (dźjotisz) klasyki napisanej w czasie wedyjskiego okresu [[Treta Juga|Treta Jugi]], prawdopodobnie około 3000 lat p.n.e.

Bhrigu jest [[Manasaputra|Manasaputrą]], stworzonym z umysłu Pana Brahmy, który stworzył go aktem woli po to, aby pomagał w procesie kreacji, z tego powodu jest uważany za jednego z Pradźapatich.

Ożenił się on z Khyati, córką [[Daksza|Dakszy]]. Ma dwóch synów o imionach Dhata i Widhata. Jego córka [[Śri]] wyszła za Pana [[Wisznu]] (Narajanę). Z tego względu w niektórych tradycjach uważa się [[Lakszmi]] za jego córkę.

Ma jeszcze jednego syna, który jest bardziej znany niż sam Bhrigu - [[Śukra|Śukrę]].

==W świętych pismach==

Mędrzec Bhrigu pojawia się w Waju Puranie, gdzie jest obecny w czasie wielkiej [[Jadźńa|Jadźny]] Pradźapatiego Dakszy (jego teścia).

==Klan Bhrigu==

Bhrigowie, znani także jako Bhrigus lub Bhrigawas są klanem mędrców wywodzącym się od starożytnego kapłana ognia – Bhrigu. Ustanowili oni rytuał ofiarowania soku rośliny Soma starym bóstwom. Niektórzy z nich oprócz bycia kapłanami byli również wojownikami. Bhrigowie są blisko łączeni z komponowaniem Atharwa Wedy.

==Bhrygu Samhita==

Uważa się, że Bhrygu jest ojcem hinduskiej astrologii i autorem pierwszego traktatu astrologicznego Bhrygu Samhity. Powiada się, że traktat ten zawiera 5 milionów horoskopów, w których zapisał losy każdej istoty we wszechświecie. Zgodnie z popularnym przekazem tylko setna część tych horoskopów przetrwała do czasów obecnych. Bhrigu Samhita jest astrologiczną (dźjotisz) klasyką przypisywaną Maharyszi Bhrygu w wedyjskim okresie, jednak dostępne dowody sugerują, że została ona skompilowana w dłuższym okresie czasu przez rozmaitych [[śiśja]] (uczniów linii) Maharyszi Bhrygu.

Maharyszi Bhrygu był pierwszy kompilatorem astrologii proroczej. Stworzył około 500 tysięcy horoskopów i zapisał szczegóły życia i zdarzenia rozmaitych osób. To stworzyło bazę danych do dalszych badań i studiów. Te studia znalazły kulminację w narodzinach nauki (śastra) określania jakości czasu (Hora) i zwie się Bryhat Parasara Hora Śastrą. Horoskopy te bazowały na planetarnych pozycjach [[Słońce|Słońca]], [[Księżyc]]a, [[Merkury|Merkurego]], [[Wenus]], [[Mars]]a, [[Jowisz]]a, [[Saturn]]a oraz [[Rahu]] i [[Ketu]] (Północny i Południowy Węzeł Księżyca). Po tym Maharyszi Bhrygu przekazał swoje przewidywania dotyczące różnych typów horoskopów przygotowanych przez niego z drobną pomocą [[Ganeśa|Pana Ganeśa]] w zwięzły i treściwy sposób. Całkowita ilość permutacji czyli możliwych horoskopów jakie można z tego wytworzyć wynosi 45 miliony.

W czasie indyjskiej inwazji muzułmańskich wojowników z północnego zachodu w XII i XIII wieku bramińska społeczność została rozproszona w całych Indiach. Najeźdźcy zarekwirowali te cenne skarby wiedzy należące do braminów. Niektóre części Bhrygu Samhity zostały im skradzione. Najbardziej nieszczęśliwym zdarzeniem było zniszczenie biblioteki uniwersytetu w Nalandzie gdzie przechowywano wiele tysięcy horoskopów skompilowanych przez Maharyszi Bhrygu. Tylko mały odsetek oryginalnych horoskopów Bhrygu Samhity pozostał w społeczności bramińskiej, która jest teraz rozproszona w różnych częściach Indii.

==Próba boskiej Trójcy==

W popularnej legendzie, w której występuje mędrzec Brygu, pewnego dnia uczestniczył on w debacie dotyczącej tego, kto wśród [[Trimurti]] (Boskiej Trójcy: [[Brahma]], [[Wisznu]] i [[Śiwa]] jest wspanialszy i godzien otrzymania owoców z [[jadźńa|jadźni]]. Zgodnie z sugestią boskiego mędrca, Narady, Bhrygu, mędrzec, który miał dodatkowe oko w swej stopie, odwiedził najpierw Brahmę i Śiwę, którzy słysząc o jego zadaniu usiłowali zaimponować mu swymi mocami.

Jednak gdy dotarł do [[Waikunta|Waikunty]], siedziby Wisznu, ujrzał, że bóg szybko zasnął. Bhrygu przemawiał do niego po wielokroć, ale nie mógł go obudzić. Rozzłoszczony kopnął Boga w klatkę piersiową. To obudziło Wisznu i natychmiast zaczął naciskać stopę mędrca, pytając go, czy nie uszkodził jej sobie kopiąc go w jego twardą pierś. Czyniąc to Wisznu zniszczył przy tym trzecie oko, które Bhrygu miał na stopie, które symbolizuje fałszywe ego. Widząc pokorę Boga, Bhrigu poznał odpowiedź na pytanie, której szukał przez długi czas.

== Linki zewnętrzne ==

*[http://elmoryah.blogspot.com/ Nauki duchowe Mahatma Himalaya]
*[http://radza-joga.blogspot.com/ Królewska Radża Joga Ryszi Bhrygu]

[[Category:Nazwiska]][[Category:Bóstwa]][[Category:Laja Joga]]

Plik:Bhrygu.jpg

2026-08-28T15:10:35Z

Caroli:

Bharadwadźa

2026-08-28T14:59:50Z

Caroli:

[[Image:Bharadvaja.jpg|right]]

'''Bharadwadźa''' (sanskryt: भरद्वाज / भारद्वाज, ang. Bharadvaja) – był jednym z największych hinduskich mędrców (Maharyszich), potomków ryszi [[Angiras]]a, którego dokonania są opisane w [[Purany|Puranach]]. [[Ryszi]] Bharadwadźa był ojcem [[Dronaćarja|Dronaćarji]] i dziadkiem [[Aśwatthama|Aśwatthamy]]. Maharyszi Bharadwadźa, mędrzec czasów wedyjskich jest znany ze swego pragnienia mądrości. Osiągnął on niezwykłą wiedzę naukową i moc medytacji. Jest on jednym z [[Saptaryszi]]ch obecnej [[Manwantara|Manwantary]], oprócz [[Atri]], [[Waśisztha|Waśiszthy]], [[Wiśwamitra|Wiśwamitry]], [[Maharyszi Gautama|Gautamy]], [[Dźamadagni]] i [[Kaśjapa|Kaśjapy]].

===Bharadwadźa w Ramajanie===

W [[Ramajana|Ramajanie]] [[Rama|Śri Rama]] wspólnie z [[Sita|Sitą]] i [[Lakszman]]em zgodnie ze słowami swego ojca. Wspólnie z Ramą przebywali przez wiele regionów leśnych, począwszy od przekroczenia rzeki [[Jamuna|Jamuny]] z pomocą Gugi, myśliwego. Podróżując Rama odwiedził wiele [[aśram]]ów ryszich. Poznał wielu ryszich i mędrców włączająć w to Agathjara, Gauthama i Bharadwadźę. Śri Rama wraz z towarzyszami odpoczywał w aśramie Bharadwadźi i zaakceptował jego dary, gdyż wielki mędrzec wiedział, że Śri Rama jest inkarnacją Pana [[Wisznu]], Sita jest boginią [[Lakszmi]], a Lakszmana jest nikim innym niż [[Śesza|Śeszą]].

===Gothra===

Ludzie należący do bharadwadźa gothra uważają Bharadwadźę za swego przodka. Bharadwadźa, który jest wielkim synem [[Brahma|Pana Brahmy]] jest u korzenia tego klanu.

[[Kategoria:Nazwiska]][[Kategoria:Bóstwa]]

Bharadwadźa

2026-08-28T14:59:18Z

Caroli:

[[Image:Bharadvaja.jpg|right]]

'''Bharadwadźa''' (sanskryt: भरद्वाज / भारद्वाज, ang. Bharadvaja) – był jednym z największych hinduskich mędrców (Maharyszich), potomków ryszi [[Angiras]]a, którego dokonania są opisane w [[Purany|Puranach]]. [[Ryszi]] Bharadwadźa był ojcem [[Dronaćarja|Dronaćarji]] i dziadkiem [[Aśwatthama|Aśwatthamy]]. Maharyszi Bharadwadźa, mędrzec czasów wedyjskich jest znany ze swego pragnienia mądrości. Osiągnął on niezwykłą wiedzę naukową i moc medytacji. Jest on jednym z [[Saptaryszi]]ch obecnej [[Manwantara|Manwantary]], oprócz [[Atri]], [[Waśisztha|Waśiszthy]], [[Wiśwamitra|Wiśwamitry]], [[Maharyszi Gautama|Gautamy]], [[Dźamadagni]] i [[Kaśjapa|Kaśjapy]].

==Bharadwadźa w Ramajanie==

W [[Ramajana|Ramajanie]] [[Rama|Śri Rama]] wspólnie z [[Sita|Sitą]] i [[Lakszman]]em zgodnie ze słowami swego ojca. Wspólnie z Ramą przebywali przez wiele regionów leśnych, począwszy od przekroczenia rzeki [[Jamuna|Jamuny]] z pomocą Gugi, myśliwego. Podróżując Rama odwiedził wiele [[aśram]]ów ryszich. Poznał wielu ryszich i mędrców włączająć w to Agathjara, Gauthama i Bharadwadźę. Śri Rama wraz z towarzyszami odpoczywał w aśramie Bharadwadźi i zaakceptował jego dary, gdyż wielki mędrzec wiedział, że Śri Rama jest inkarnacją Pana [[Wisznu]], Sita jest boginią [[Lakszmi]], a Lakszmana jest nikim innym niż [[Śesza|Śeszą]].

==Gothra==

Ludzie należący do bharadwadźa gothra uważają Bharadwadźę za swego przodka. Bharadwadźa, który jest wielkim synem [[Brahma|Pana Brahmy]] jest u korzenia tego klanu.

[[Kategoria:Nazwiska]][[Kategoria:Bóstwa]]

Plik:Bharadvaja.jpg

2026-08-28T14:59:01Z

Caroli:

Balarama

2026-08-28T14:50:18Z

Caroli:

[[Image:Balarama.jpg|right]]

'''Balarama''' (inne imiona: Baladeva, Balabhadra i Halajudha) – starszy brat Proroka Gopala [[Kryszna|Kryszny]]. W południowych Indiach i w wielu kierunkach wisznuizmu uznawany jest za ósmego awatara Boga [[Wisznu]]. Inne tradycje podają, że jest manifestacją [[Śesza]] – boskiego węża, na którym odpoczywa Bóg Wisznu.

Według świętego tekstu hinduizmu Bhagawata Purana [[Kryszna]] był na ziemi w swoich czasach Istotą Najwyższą, kimś jak anioł pośród proroków z którego wszystko inne pochodzi. Balarama jako starszy brat Proroka, [[Awatara]] jest pierwszą emanacją Kryszny i początkiem innych jego inkarnacji. Balarama jest opiekunem [[sat]] (wieczności, prawdy) oraz cit (świadomości, wiedzy), dwóch z trzech transcendentalnych elementów, obok ananda (szczęście, błogosławieństwo). Z tego powodu jest uznawany za "najwyższego nauczyciela" ([[adiguru]]). Balarama w przeciwieństwie do ciemnoskórego Kryszny ma jasną skórę. Często przedstawiany jest jako młody i piękny mężczyzna w niebieskich szatach i w wieńcu leśnych kwiatów. Włosy ma zaplecione w kok, nosi bransolety i kolczyki, często trzyma w rękach pług i maczugę. Niektóre grupy krysznaickie niezdrowo przesadzają z ubóstwieniem awatara Kryszny i innych awatarów, gubiąc przy okazji samą istotę Boga, [[Brahman]]a ([[Iśwara]]), a przecież [[Awatar|Awatara]] jest tylko emanacją jakiegoś rzeczywistego Bóstwa (Anioła, [[Dewa]]).

[[Category:Nazwiska]][[Category:Bóstwa]]

Plik:Balarama.jpg

2026-08-28T14:49:09Z

Caroli:

Ańdźana

2026-08-28T14:15:55Z

Caroli:

[[Image:Anjani.jpg|right]]

'''Añjanā''' (dewangari अञ्जना) lub '''Añjanī''' (dewanagari अञ्जनी) – była matką [[Hanuman]]a, jednego z bohaterów eposu [[Ramajana]]. Jedna z wersji tej historii mówi, że Andziana była apsarą o imieniu Puñjikastalā, która zeszła na ziemię o poślubiła Kesari, króla małp. [[Waju]], bóg wiatru pewnego dnia w czasie swych podróży wokół ziemi dostrzegł ją i się zauroczył. Z ich połączenia zrodził się [[Hanuman]], wierny sługa [[Rama|Ramy]]. Ańdźana jest również popularnym imieniem żeńskim.

[[Category:Nazwiska]][[Category:Bóstwa]]

Plik:Anjani.jpg

2026-08-28T14:14:26Z

Caroli:

Atri

2026-08-28T14:08:28Z

Caroli:

[[Image:Rishi-Atris.jpg|right]]

'''Atri''' w hinduizmie (Sanskrit: अत्रि) lub Attri – jest legendarnym pisarzem i uczonym, synem [[Brahma|Brahmy]] i jednym z [[Saptaryszi]]ch (Siedmiu Wielkich Mędrców) w siódmej czyli obecnej [[Manwantara|Manwantarze]]. Atri Gotra jest linią wywodzącą się od Brahmaryszi Atri i [[Anasuja ]]Dewi. Atri jest prorokiem piątej mandali (księgi) [[Rygweda|Rygwedy]]. Miał on wielu synów, między innymi [[Ćandra|Somę]], [[Dattatreja|Dattę]] i [[Durwasa|Durwasę]], którzy są inkarnacjami [[Brahma|Brahmy]], [[Wisznu]] i [[Rudra|Rudry]]. [[Trimurti]] – Trójca zamanifestowała się przez Brahmaryszi Atri gdy obdarzyli oni darem jego żonę Dewi Anusuję za to, że pomaga Słońcu wstać na wschodzie każdego dnia. Soma jest nazywany Ćandratreją lub Ćandratre a Durwasa to Krysznatreja lub Krysznatre. Somatreja (Ćandra) ustanowił Someśwara Dźjotirlingę, zwykł on pokonywać wszelkie rodzaje pasji. Soma jako inkarnacja Brahmy ma moc powoływania do istnienia wszelkich gatunków.

==Sapta Ryshi==

Jest on pośród Saptaryszich (siedmiu oświeconych lub wiecznych mędrców na niebie) symbolizowanych przez Wielką Niedźwiedzicę i siedem gwiazd ją tworzących. Jego reprezentuje gwiazda '''Mergez'''. Gwiazda ta jest określana również jako δ (Delta) lub czwarta gwiazda gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy.

[[Category:Nazwiska]][[Category:Bóstwa]]

Plik:Rishi-Atris.jpg

2026-08-28T14:07:38Z

Caroli:

Atharwan

2026-08-28T13:59:50Z

Caroli:

[[Image:Atharwan.jpg|right]]

'''Atharwan''' (Sanskryt: अथर्वन्, atharvan) – w hinduizmie był legendarnym wedyjskim [[ryszi|mędrcem]] (ryszim), który wspólnie z [[Angiras]]em był autorem (usłyszał) [[Atharwaweda|Atharwawedę]]. Był on także pierwszym, który wprowadził ofiarowania ogniowe czyli [[jadźńa|jadźńe]]. Czasami uważa się go także za jednego z siedmiu mędrców czyli [[Saptaryszi]]ch. Jego klan jest znany jako Atharwanowie.

Według Mundaka [[Upaniszady]] i innych tekstów był on najstarszym synem (Manasa putra) narodzonym z umysłu [[Brahma|Brahmy]]. Wedyjski atharvan jest łączony z [[Awesta|awestyjskim]] athravanem czyli kapłanem, jednak etymologia terminu nie jest jeszcze ostatecznie potwierdzona. "Poczyniono próby połączenia terminu awestyjskiego atar – ognia (nie udokumentowanego w wedach); ale są to próby czynione prawdopodobnie na błędnych założeniach opartych na ważności ognia w starożytnej religii Indo-irańskiej". (Boyce, 1982:16)

[[Category:Nazwiska]][[Category:Bóstwa]]

Plik:Atharwan.jpg

2026-08-28T13:59:27Z

Caroli:

Aruna

2026-08-28T13:53:18Z

Caroli:

[[Image:Aruna.jpg|right]]

'''Aruna''', Aruńa, także Aru – w sanskrycie, m., अरुण, aruṇa – dosłownie: czerwonawy, rudy, czerwonawy, żółtawo-czerwonawy, czerwonawo-złocisty brzask o świcie; w mitologii wedyjskiej personifikacja świtu, światła świtu i blasku wskazującego na wschód Słońca, w odróżnieniu od [[Uszas]] będącej światłem samego świtu. Wyobrażany jako woźnica powożący rydwanem [[Surja|Surji]], boga słońca. Syn [[Kaśjapa|Kaśjapy]] i Winaty, brat wielkiego ptaka czy orła [[Garuda]] z tej samej matki. Bóstwo podobne do takich greckich postaci mitycznych związanych ze świtem i poranną zorzą jak Aurora oraz Eos. W mitach Aruna jest woźnicą powożącym rydwanem bóstwa Słońca, Surja Dewa, a czasami jest heroldem zapowiadającym wschód Słońca w postaci blasku rozlewającego się na niebie tuż przed jego wschodem.

==Bibliografia==

* Louis Frédéric: Słownik cywilizacji indyjskiej. Przemysław Piekarski (red. nauk.). Wyd. 1. T. 1. Katowice: Wydawnictwo "Książnica", 1998, s. 395, seria: Słowniki Encyklopedyczne "Książnicy".
* Marta Jakimowicz-Shah, Andrzej Jakimowicz: Mitologia indyjska. Warszawa: WAiF, 1986, seria: mitologie świata.
* Marjorie Leach: Uniwersalny leksykon bóstw. Poznań: Oficyna Wydawnicza ATENA, 1998.

[[Category:Bóstwa]]

Plik:Aruna.jpg

2026-08-28T13:53:03Z

Caroli:

Ardźuna

2026-08-28T13:18:13Z

Caroli:

[[Image:Arjuna.jpg|right]]

'''Ardźuna''' (Sanskryt: अर्जुन) – jeden z bohaterów eposu [[Mahabharata]], opisany w [[Bhagawad Gita|Bhagawad Gicie]] niebiański łucznik, przyjaciel [[Kryszna|Kryszny]] i jego towarzysz na polu bitwy [[Kurukszetra]]. Jeden z pięciu braci [[Pandawowie|Pandawów]], syn [[Kunti]] i [[Pandu]] otrzymany od króla bogów [[Indra|Indry]].

Z jego powodu [[Kryszna]] ponownie wygłosił na polu bitewnym [[Kurukszetra]] filozoficzne dyskusje [[Bhagawad Gita|Bhagawad Gity]]. Jego wspaniałe wyczyny na polu walki zostały żywo opisane w Mahabharacie.

Znany pod wieloma imionami, m.in:
* Partha
* Jishnu
* Kireedi
* Shwethavahana
* Bheebhadsu
* Vijaya
* Phalguna
* Savyasajee
* Dhananjayah
* Kaunteya

[[Category:Nazwiska]][[Category:Bóstwa]]

Plik:Arjuna.jpg

2026-08-28T13:17:55Z

Caroli:

Angiras

2026-08-28T12:47:25Z

Caroli:

[[Image:Angiras rishi.jpg|right]]

'''Angiras''' (sanskryt: अंगिरस्) – jest wedyjskim [[ryszi]]m (mędrcem), który wspólnie z mędrcem [[Atharwan]]em jest uważany za twórcę (źródło przekazu) większej części czwartej [[weda|wedy]] zwanej [[Atharwaweda|Atharwawedą]]. Jest on także wspomniany w trzech pozostałych wedach. Czasami uważa się go za jednego z Siedmiu Wielkich Mędrców, [[Saptaryszi]]ch pierwszej [[Manwantara|Manwantary]], oprócz [[Marići]], [[Atri]], [[Pulaha|Pulahy]], [[Kratu]] [[Pulastja|Pulastji]] i [[Waśisztha|Waśiszthy]].

Jego żoną jest Surūpa a synami są Utatja, Samwartana i Bryhaspati. Jest on Manasaputrą (urodzonym z woli) Pana [[Brahma|Brahmy]]. Inne źródła podają że był on mężem Smrythi, córki [[Daksza|Dakszy]].

Imię Angirasas jest nadawane ogólnie wielu puranicznym osobom i rzeczom; klasa Pitris, przodków człowieka zgodnie z wedyjskimi tekstami pochodziła prawdopodobnie od mędrca Angirasa. W [[Rygweda|Rygwedzie]] do [[Agni]] zwraca się czasem jako do Angirasa lub potomka Angirasa (RW 1.1). W Rygwedzie [[Indra]] uwalnia krowy z miejsca gdzie były uwięzione bądź przez demona (Wala) lub grupę demonów (Pani) i ofiarowuje je Angirasas (RW 3.31, 10.108 i odnośnik w 8.14). Mandala 6 Rygwedy jest poświęcona rodzinie Angirasasa.

Pan [[Gautama Buddha|Buddha]] jest uważany za potomka mędrca Angirasa w wielu buddyjskich tekstach.

[[Category:Nazwiska]][[Category:Bóstwa]]

Plik:Angiras rishi.jpg

2026-08-28T12:45:16Z

Caroli:

Anasuja

2026-08-28T12:38:39Z

Caroli:

[[Image:Anasuja.jpg|right]]

'''Anasuja''' (sanskryt: अनसूया) – znaczy dosłownie wolna od zawiści i zazdrości była żoną starożytnego [[ryszi]]ego o imieniu [[Atri]]. W [[Ramajana|Ramajanie]] pojawia się mieszkając ze swym mężem w małej pustelni w południowym skraju lasu Ćitrakuty. Była bardzo pobożna i zawsze praktykowała wyrzeczenia i oddanie. To pozwoliło jej uzyskać cudowne moce. Gdy [[Sita]] i jej mąż [[Rama]] odwiedzili ją w czasie ich wygnania, Anasuja była bardzo uprzejma dla nich i dała Sicie maść, która pozwoliła jej zachować piękno na zawsze. Była ona matką porywczych mędrców [[Durwasa|Durwasy]], [[Dattatreja|Dattatrei]] i [[Ćandra|Ćandry]]. Anasuja była także przyjaciółką [[Śakuntala|Śakuntali]]. Jej imię wymawia się czasem jako Anusuja.

Była ona córką Mędrca [[Kadram]]a i jego żony [[Dewhuti]]. Mędrzec [[Kapila]] był jej bratem i nauczycielem.

[[Category:Nazwiska]][[Category:Bóstwa]]

Plik:Anasuja.jpg

2026-08-28T12:37:53Z

Caroli:

Ananta

2026-08-28T12:30:05Z

Caroli:

[[Image:Ananta.jpg|right]]
'''Ananta''' (dosł. Nieskończony) – to symbolicznie tysiącgłowy wąż, na którym spoczywa uśpiony Wisznu. Symbolika w [[joga|jodze]] odnosi się do ośrodka podbrzusza, gdzie ma siedzibę moc Boga [[Wisznu]] oraz źródło kosmicznych wód.

'''Ananta''' to jeden z istotnych celów Kriya-Padah, czyli drugiego stopnia jogi według [[Jogasutry]] [[Patańdźali]].

Zobacz też [[Śesza]]

[[Category:Hasło]][[Category:Bóstwa]]

Plik:Ananta.jpg

2026-08-28T12:19:19Z

Caroli:

Amma

2026-08-28T08:40:12Z

Caroli:

[[Image:Amma.jpg|right]]

'''Amma''' - południowoindyjskie słowo oznaczające matkę.

Imię boskiej Mateczki - magiczna Bogini Białego Światła.

W mitologii [[Dogoni|Dogonów]] jedno z najważniejszych bóstw tego plemenia, określane mianem Amma, uważane za stwórcę świata, odpowiedzialne za stworzenie gwiazd, w tym świętego dla nich [[Syriusz|Syriusza]]. Amma stworzył pierwszą żywą istotę, boga Nommo, która z kolei dała początek wielu kolejnym istotom.

[[Category:Hasło]][[Category:Bóstwa]]

Plik:Amma.jpg

2026-08-28T08:37:29Z

Caroli:

Ambara

2026-08-28T08:23:52Z

Caroli:

[[Image:Ambara visuddhi lotos.jpg|right]]

'''Ambara''' – niebiańska istota, dewa, strażnik przestrzeni lotosu [[Viśuddha|Wiśuddha]], król-duch ścieżki ezoterycznej siedmiu mniejszych wtajemniczeń. Ambara jest bóstwem oraz aniołem stróżem przestrzeni Akaśa czyli sfery piątego żywiołu w tradycji chińskiej nazywanego elementem Złota, białego Złota (Metalu). W zachodnim ezoteryzmie i hermetyzmie zwykle nazywany duchem piątego żywiołu lub aniołem piątego żywiołu, aniołem stróżem eteru i świata eterycznego, akaśnego.

W lotosie gardła znanym jako wiśuddhi postać białego anioła czy bóstwa z czterema rękami, z białym słoniem jako pojazdem ([[wahana|wahaną]]). Srebrny sierp Księżyca jest symbolem Ambara oraz świętej wibracji jaką doświadcza się poprzez [[Viśuddha|Wiśuddhi]] [[Ćakram]] w postaci zwanej [[Nada|Nadą]]. Srebrny Księżyc, sierp Księżyca jest symbolem oczyszczenia i czystości, Śuddhi.

[[Category:Bóstwa]][[Category:Laja Joga]]

Plik:Ambara visuddhi lotos.jpg

2026-08-28T08:23:24Z

Caroli:

Airawata

2026-08-28T07:45:01Z

Caroli:

[[Image:Airawata.jpg|right]]

'''Airawata''' (sansk:ऐरावत) – w hinduizmie jest białym słoniem, którego dosiada Pan [[Indra]].

Według Ramajany jego matką była [[Irawati]]. Airawata urodził się gdy [[Brahma]] śpiewał święte hymny nad połówkami skorupki jajka, z którego wykluł się [[Garuda]], a za nim narodziło się siedem słoni płci męskiej i osiem płci żeńskiej. [[Prithu]] uczynił Ariawatę królem wszystkich słoni. Jedno z jego imion oznacza "Tego, który spaja lub łączy chmury" ponieważ według opowieści te słonie są zdolne do tworzenia chmur.

Osiem bóstw opiekuńczych, które rządzą ośmioma kierunkami wyznaczanymi przez kompas, siedzą na słoniach. Każde z tych bóstw ma słonia, który bierze udział w obronie i ochronie swej części. Ich władcą jest Ariawata – słoń Indry. Jest on także nazywany "Ardha-Matanga" co oznacza "słoń chmur"; "Naga-malla" czyli "walczący słoń" i "Arkasodara" co znaczy "brat słońca". "Abharmu" to słonica która jest żoną Airawaty. Airawata ma cztery kły i siedem trąb i jest całkowicie biały.

Ozdoba Phra Prang, centralnej wieży Wat Arun ("Świątyni Świtu") w Bangkoku w Tailandii pokazuje Boga Indrę dosiadającego swego trójgłowego słonia Erawana (Airawata).

Połączenie słoni z wodą i deszczem jest pokazane w mitologii Indry, który dosiada Airawata gdy pokonuje [[Wrytra|Wrytrę]]. Ten potężny słoń sięga swą trąbą do podziemnego świata wodnego, wciąga do niej wodę i rozpyla ją tworząc chmury, które później Indra zmusza do zimnych opadów, łącząc tym samym wody nieba z wodami podziemnymi. Airawata pilnuje także wejścia do [[Swarga|Swargi]], pałacu Indry.

W [[Bhagawad Gita|Bhagawad Gicie]] znajduje się odniesienie do Airawata:

''"Pośród koni, wiedz, że jestem urodzonym z nektaru Ucchaisravasem; pośród szlachetnych słoni, jam jest Airawatą, a wśród ludzi jam jest królem"'' (Rozdział 10, wers 27)

W Darasuram w pobliżu Tanjore jest świątynia w której Airawata miał wielbić [[Lingam]]; Lingam nazwano na jego cześć Airawateśwara. Świątynia ta obfitująca rzadkie rzeźby i ozdoby architektoniczne została zbudowana przez Radżaradżę Chola II (1146-73).

ONZ wpisało zarówno świątynię Brihadiśwara w Gangaikondacholapuram w dystrykcie Perambalur jak i świątynie Airavatesvara w Darasuram w dystrykcie Thanjavur na listę światowych dziedzictw kulturowych, dwa przykłady wspaniałej i doskonałej architektury i rzeźbiarstwa ery Chola.

[[Category:Hasło]]
[[Category:Bóstwa]]

Plik:Airawata.jpg

2026-08-28T07:40:06Z

Caroli:

Adi Śankara

2026-08-28T07:35:43Z

Caroli:

[[Image:Adi Śankara.jpg|right]]

'''Adi Śankara''' Adi Śankaraćarja (आदि शंकराचार्य ), czyli: pierwszy z Śankarów; (także: Śiankara Bhagawatpadaćarja, czyli nauczyciel u stóp Boga), w dewanagari: आदि शङ्कर, daty urodzenia i śmierci niepewne, jednak większość naukowców jest zgodna do tego, że żył w VIII wieku e.ch. – indyjski mędrzec, myśliciel i reformator tradycji wedyjskiej oraz bramińskiej. Był reformatorem największej i najbardziej wpływowej szkoły filozofii indyjskiej – Adwajta Wedanty, uważany za reinkarnację jej założyciela Mistrza [[Dattatreja|Dattareya]]. Esencją nauczania Adi Śankara była jedność atmana i bezpostaciowego Brahmana. Śankara uważany jest w smartyzmie za częściowego awatara Boga [[Śiwa]]. Śankara był uczniem wedantyjskiego mistrza Gowinda Bhagawatpady, w linii sukcesji Gaudapadam. Napisał dużo popularnych do dziś dzieł wedantyjskich oraz komentarzy do wcześniejszych traktatów, jak "Upadeśa-sahasri", "Atma-bodha", "Tattwa-bodhaka", "Śariraka-bhaśja".

Według opinii współczesnych naukowców, Śankara żył mniej więcej w VIII wieku e.ch. Dokładnej daty urodzenia oraz śmierci według eurouczonych nie da się ustalić, chociaż jest podawana w Indii. Według tradycji niektórych math (klasztorów) założonych przez Śankarę, żył w latach 788-820 będąc reinkarnacja mistrza Śankara żyjącego w latach 509-477 p.e.ch. Część źródeł podaje nawet daty 509 p.n.e. i 477 p.n.e. jako daty jego urodzenia i śmierci, ale poprzedniej inkarnacji Śankara. Biogram Śankary napisany przez Swamiego Nirdźananandę Saraswati podaje jednak rok 686 jako datę urodzin Śankary, a 718 jako rok śmierci.

Adi Śankara żył 33 lata i od dzieciństwa podróżował po Indiach, wygłaszając dyskursy o swoich naukach i systemie filozoficznym oraz prowadził dysputy z przedstawicielami innych szkół filozoficznych (darśan). Założył cztery klasztory (mathas), które odegrały kluczową rolę w znacznym rozwoju i popularyzacji hinduizmu pobuddyjskiego i Adwajta Wedanty w Indiach oraz spadku popularności buddyzmu. Adi Śankara założył, a raczej odnowił i zreformował tradycję dziesięciu zakonów sannjasinów zwanych Daśanami oraz tradycję Śanmata. Dzieła Adi Śankary, spisane w sanskrycie, zajmują się popularyzacją jego doktryny filozoficznej. Oparte są na świętych pismach hinduizmu i powołują się na nie. Śankara formułował w nich także argumenty przeciwko innym szkołom filozoficznym (takim jak sankhja czy mimansa).

Jak podaje "Śankara Widźajam", Adi Śankara urodził się we wsi Kaladi, w Kerali (Indie), był synem Śiwaguru i Arjamby, którzy byli braminami. Rodzice Śankary przez wiele lat byli bezdzietni. Modlili się w mandirze Waddakunnathan do Boga Śiwa o dziecko. Według legendy, Bóg Śiwa pojawił im się w snach i pozwolił im wybrać: albo dostaną przeciętnego syna, który będzie żył długo, albo wybitnego, który jednak szybko umrze. Rodzice zdecydowali o wyborze drugiej propozycji. Wkrótce urodził im się syn, którego na cześć Boga [[Śiwa]] nazwali Śankara. Jego ojciec umarł, kiedy Śankara był młody. W wieku pięciu lat otrzymał podstawową edukację. Gdy miał osiem lat był już znawcą [[Weda|Wed]]. Jako chłopiec, według zwyczaju, mieszkał i studiował u swego nauczyciela, czyli [[Guru]].

Już od młodego wieku Śankara pragnął zostać [[Sannjasin|sannjasinem]], jego matka jednak sprzeciwiała się temu. Niektóre źródła podają, że kiedy młody Śankara kąpał się w rzece, jego nogę chwycił krokodyl i zaczął go wciągać do wody. Jego matka znajdowała się w pobliżu, jednak nie była w stanie mu pomóc. Wtedy poprosił ją o pozwolenie na podjęcie sannjasy tuż przed śmiercią. Zrozpaczona, zgodziła się na to; wtedy Śankara wyrecytował [[mantra|mantry]], sprawiające, że podjął sannjasę. Stał się cud i krokodyl go wypuścił.

Za pozwoleniem matki Śankara udał się do Indii północnych w poszukiwaniu swojego guru. Nad rzeką Narmada spotkał Gowindę Bhagawatpadę (ucznia Gaudapady). Ten zapytał młodzieńca o tożsamość i w odpowiedzi usłyszał wyrecytowany werset objaśniający filozofię Adwajta Wedanty. Zaimponowało to Gowindzie Bhagawatpadzie i przyjął Śankarę na swego ucznia ([[Śiszja|śiśja]]). Później Adi Śankara otrzymał od swego guru polecenia, aby napisać komentarz do Brahmasutr i propagować Adwajtę Wedantą (Śankara postąpił zgodnie z nimi).

Wg Madhawija Śankarawidźaji, przebywając z Gowinsą Bhagawatpadą Adi Śankara dokonał cudu – zatrzymał swoim garnuszkiem (kamandalu) powódź z rzeki Narmada, ratując swojego guru, który wówczas siedział, pogrążony w medytacji, w stanie [[Samadhi]].

Podczas swej misji rozpowszechniania Adwajta Wedanty Śankara udał się w podróż do [[Waranasi]], gdzie pewien młodzieniec imieniem Sanandana z południowych Indii został jego pierwszym uczniem. Zgodnie z niektórymi źródłami, gdy Śankara szedł ze swoimi uczniami do mandiru Wiśwanath spotkał dalita razem z czterema psami. Uczniowie Śankary kazali mu się odsunąć, a on odpowiedział: ''Czy chcecie abym przesunął mojego niezniszczalnego Atmana, czy to ciało zrobione z jedzenia?''. Wówczas Śankara zrozumiał, że ów dalit był nikim innym jak samym Śiwą, a psy czterema Wedami, więc złożył mu pokłon i skomponował pięć ślok znanych jako Maniśa Panćakam.

Gdy Śankara przebywał z uczniami w Badrinath, w Himalajach, napisał znane Baśje ("komentarze [do świętych tekstów]") i Prakarana granthy ("traktaty filozoficzne"). Przekazywał ich nauki swym wyznawcom. Według opowieści dobrze rozumiał je Sanandana (pierwszy uczeń Śankary), inni zaś zazdrościli mu tej umiejętności. Aby przekonać pozostałych uczniów o wyższości Sanandany, pewnego razu Śankara zawołał go, gdy stali na przeciwnych brzegach Gangesu. Sanandana przeszedł po Gangesie, krocząc po kwiatach lotosu. Zachwycony tym wyczynem Śankara nadał Sanandanowi tytuł "Padmapada".

Adi Śankara odbył znaną debatę z innym filozofem – Mandana Miszrą (uczniem Kumarili Bhatty) – przedstawicielem szkoły mimansy, przywiązującej wagę do rytuałów. Najpierw Śankara miał intencję poprowadzenia dysputy z Kumarilą Bhattą, jednak ten postanowił popełnić samobójstwo przez samospalenie, aby odpokutować za grzech, który popełnił, ucząc się filozofii buddyjskiej od mistrza, aby móc ją później skrytykować. Odesłał zatem Śankarę do swego ucznia – Mandana Miszry.

Śankara poprowadził debatę z Mandana Miszrą, gdzie żona Mandany – Ubhaja Bharati – "sędziowała". Temat dotyczył tego, czy konieczne do osiągnięcia [[moksza|mokszy]] jest spełnianie rytuałów – Mandana Miszra uważał, że tak, a Śankara, że wystarczy poznanie Brahmana. Po długich dysputach Mandana Miszra oficjalnie uznał zwierzchnictwo i rację Śankary. Potem Ubhaja Bharati wyzwała Śankarę na kolejną dysputę, aby uwieńczyć jego zwycięstwo. Tym razem miała ona dotyczyć kamaśastry (wiedzy o miłości erotycznej). Śankara jako asceta nie miał żadnego pojęcia na ten temat, zatem poprosił o czas na uzyskanie tej wiedzy poprzez medytację. Ubhaja Bharati zmieniła jednak zdanie i nie miała już ochoty prowadzić debaty, zatem pozwoliła, aby jej mąż został sannjasinem i przyjął imię zakonne Sureśwaraćarja (tak uzgodniono podczas debaty). Mandana Miszra, zgodnie ze zwyczajem, jako pokonany w debacie, przyjął Śankarę na swego mistrza i później stał się jednym z jego najwybitniejszych i najistotniejszych uczniów.

Adi Śankara udał się razem ze swymi uczniami do Maharashtry i do Srisailam. W Srisailam ułożył Śiwanandalahari – dewocyjny hymn ku czci Śiwy. Madhawija Śankarawidźajam podaje, że Śankara został schwytany i miał być złożony w ofierze, jednak zjawił się przed nim Bóg jako [[Narasinha|Narasimha]] i uratował go (zrobił tak w odpowiedzi na modlitwy Padmapady). Śankara skomponował śtotrę Lakszmi-Narasimha (pieśń ku czci [[Lakszmi]] i Narasimhy), następnie pojechał do Gokarny, do świątyni ku czci Hari-Śankary i do świątyni Mukambika w Kollur. W Kollur przyjął na swego ucznia chłopca, uważanego przez swoich rodziców za niemego. Nadał mu imię Hastamalakaćarja (oznaczające "ten z owocem amalaka w dłoni", co jest metaforą oznaczającą "ten, co urzeczywistnił atmana"). Później pojechał do Śringeri, założył tam klasztor Śringeri Śarada Pitham i przyjął na ucznia Totakaćarję.

Śankara rozpoczął swą Dig-widźaję (podróż misjonarską) mającą na celu propagowanie Adwajta Wedanty i konkurowanie z filozofiami przedstawiającymi sprzeczne doktryny. Podróżował po całych Indiach – od Indii Południowych do Kaszmiru i Nepalu – nauczając o swej filozofii zwykłych ludzi oraz prowadząc dysputy z filozofami hinduistycznymi i buddyjskimi, mnichami i uczonymi.

Razem z malajalskim królem Sudhanwą Śankara przeszedł przez terytorium Tamil Nadu, Andhra Pradesh i Widarbhy i rozpoczął podróż w kierunku Karnataki, gdzie został zaatakowany przez bandę ekstremistów religijnych, pragnących go zabić. Królowi Sudhanwie udało się jednak ich pokonać. Podróżni bezpiecznie dotarli do Gokarny, gdzie Śankara pokonał w debacie śiwaickiego uczonego – Nilakantę.

Następnie pojechał do Kambhodży, odwiedził świątynie Girnar, Somnath i Prabhasa, gdzie objaśniał swój system filozoficzny. Później udał się do Dwaraki. W Avanti pokonał w dyspucie filozoficznej przedstawiciela systemu filozoficznego – Bhedabheda. Wszyscy awantyjscy uczeni przyjęli jego nauki.

Następnie w miejscowości Bahlika Śankara pokonał w debacie na temat filozofii dżinistów i odniósł zwycięstwa w dyskusjach z kilkoma innymi filozofami i ascetami w północnym Kaszmirze, Daradzie i w licznych rejonach pustynnych. Potem Śankara przebył góry i dotarł do Kaszmiru. W rejonie Kamarupa spotkał także tantryka – Nawaguptę.

Adi Śankara udał się do Sarwadźnapity w północnym Kaszmirze. Madhawija Śankarawidźajam podaje, że mandir ten miał czworo drzwi skierowanych w cztery strony świata. Drzwi od południa (reprezentujące Indie Południowe) były zamknięte, co oznaczało, że żadnemu uczonemu stamtąd pochodzącemu nie udało się jeszcze wejść do tej świątyni. Adi Śankara wstąpił tam dopiero po tym jak pokonał w debacie filozoficznej wszystkich obecnych tam uczonych.

Pod koniec życia Śankara pojechał do himalajskiego regionu Kedarnath-Badrinath, gdzie umarł i (według jego zwolenników) po śmierci osiągnął mokszę. W Kedarnath znajduje się Samadhi Mandir poświęcony Śankarze. Keralija Śankarawidźaja podaje mandir w Vadakkunnathan w Thrissur, w Kerali jako miejsce śmierci Śankary.

[[Adwaita|Adwajta]] (dosł.: "nie-dualizm") jest systemem monistycznym. Termin "Adwajta" odnosi się do jedności duszy jednostkowej (Atmana) i Boga, Absolutu (Brahmana). Kanonicznymi tekstami tej doktryny są księgi Prasztanatraji, składające się z [[Upaniszady|Upaniszad]], [[Bhagawad Gita|Bhagawad Gity]] i [[Brahmasutry|Brahmasutr]].

Adi Śankara jako pierwszy w swej tradycji filozoficznej zdefiniował doktrynę Adwajta Wedanty. Napisał komentarze do Prasztanatraji. Następujący cytat z jego dzieła Wiweka-ćudamani streszcza zwięźle całą doktrynę Adwajta Wedanty:

''Brahman jest jedyną prawdą, świat jest nierealny i nie ma różnicy między Brahmanem a indywidualną jaźnią.''

Adwajta Wedanta opiera się na śastrach (świętych tekstach), jukti (rozumowaniu), anubhawie (doświadczeniu) i karmach (praktykach duchowych). Filozofia ta dostarcza jasno określonej drogi życia, którą należy kroczyć. Zgodnie z jej założeniami, powinno się postępować według jej wskazówek przez całe życie – od dzieciństwa aż po śmierć. Filozofia Śankary jest filozofią doświadczenia, którą charakteryzuje aforyzm "Ty jesteś tym", oznaczający, że nie ma różnicy między doświadczającym, doświadczanym (światem) a Brahmanem. Przedstawiciele Adwajta Wedanty uważają, że wśród jej zwolenników oraz wśród członków innych filozofii pojawiły się osoby, które osiągnęły wyzwolenie i pełne zjednoczenie z Brahmanem (moksza) podczas życia – tzw. Dźiwanmuktowie. Te osoby w pełni zrealizowały i poczuły, że ich dusze jednostkowe są dokładnie tym samym co [[Brahman]].

Komentarze Śankary do Upaniszad, Bhagawad Gity i Brahmasutr są jego najważniejszymi i niewątpliwie jego własnymi dziełami. Mimo iż stosował tradycyjne metody komentowania Brahmasutr, istnieje wiele argumentów przemawiających za tym, że Adwajta Wedanta jest esencją nauk Upaniszad. Śankara nauczał, że mokszę można uzyskać tylko poprzez bezpośrednie poznanie Brahmana.

Śankarze czasem zarzucano nauczanie buddyzmu pod przykrywką hinduizmu, ponieważ uważano, że jego idee niedwoistości były trochę zbyt radykalne jak na ówczesną filozofię indyjską. Późniejsi buddyści wierzyli w nieśmiertelną, niezmienną, absolutną prawdę, którą można zrealizować po uświadomieniu sobie nierealności samsary, jednak wedantyści nie byli zwolennikami tej idei. Mimo iż Adwajta Wedanta wysuwa teorię maji, opisując wszechświat jako "sztuczkę magika", Adi Śankara i jego zwolennicy uważają to za konsekwencję faktu, że tylko Brahman jest rzeczywisty. Ich idea maji wyłania się z wiary w rzeczywistość Brahmana, a nie na odwrót (w przeciwieństwie do buddyzmu).

W Indiach czasów Śankary hinduizm zaczął słabnąć, a popularność zaczęły zdobywać [[buddyzm]] i [[Dźinizm|dżinizm]]. Wyznawcy hinduizmu podzielili się na liczne odłamy, które się ze sobą kłóciły. Dodatkowo wielu przedstawicieli filozofii sankhja było ateistami – nie wierzyli w Boga jako zjednoczoną istotę. Istniały też szkoły takie jak np. Ćarwaka, które negowały autorytet Wed.

Adi Śankara prowadził dysputy z członkami tych odłamów, aby nawrócić ich na swoją doktrynę. Zjednoczył odłamy teistyczne we wspólny system Śanmata. W swych dziełach Adi Śankara przywiązywał dużą wagę do istotności Wed i pomógł hinduizmowi odzyskać siłę i popularność. Obecnie dominująca pozycja Wedanty w Indiach jest często kojarzona z jego dziełami. Śankara starał się o rozpowszechnienie studiowania Wed w różnych rejonach Indii.

Mimo iż Śankara żył tylko ok. trzydzieści lat, miał bardzo duży wpływ na Indie i hinduizm. Wprowadził system myśli bardziej zbliżony do Wed. Jego nauki stanowią podstawę smartyzmu oraz w znaczącym stopniu wpłynęły na tradycje Sant Mat. Śankara jest centralną postacią filozoficznej szkoły Adwajta Wedanty. Założył zakon Daśanami i smartyjską tradycję Śanmata. Wprowadził też praktykę Pańcajatana pudźy.

Śankara razem z Ramanudźą i Madhwą przyczynił się w istotny sposób do odrodzenia hinduizmu. Ci trzej nauczyciele stworzyli doktryny uznawane do dziś przez liczne sampradaje. Byli jednymi z najważniejszych postaci w historii filozofii indyjskiej. W swych dziełach dostarczali argumentacji przeciw niewedantyjskim szkołom filozoficznym (np. sankhji czy mimansie). Dzięki nim wedanta stała się największą i najpopularniejszą szkołą filozofii indyjskiej.

[[Wedanta]] kładzie duży nacisk na [[Upaniszady]], w przeciwieństwie do innych kierunków, przywiązujących wagę przeważnie do tekstów pisanych przez ich założycieli. Według Wedanty, [[Wedy]] (w tym Upaniszady) stanowią ciągłą tradycję mądrości przekazywaną ustnie. Idea ustnego przekazywania stała się siłą sprawczą szkół Wedanty, jednak oprócz tradycji wedyjskiej Śankara podkreślał istotność bezpośredniego doświadczenia. W szkołach Wedanty przedmiotem studiów są również tematy takie jak: logika, gramatyka, a także inne kierunki filozoficzne.

Śankara czczony jest w smartyzmie. Jednym ze znanych smartyjskich wersetów wychwalających go brzmi następująco: ''"Składam pokłon współczującej siedzibie Wed, Smriti i Puran znanej jako Śankara Bhagawatpada, który gwarantuje światu pomyślność."''

Dzieła Adi Śankary zajmują się logicznym ustanowieniem doktryny Adwajta Wedanty – takiej jaką dostrzegał w Upaniszadach. Sformułował swój system filozoficzny poprzez cytowanie Wed i innych świętych pism hinduizmu. Śankara przywiązywał dużą wagę do swanubhawy (bezpośredniego doświadczenia). Napisane przez niego dzieła zawierają liczne elementy polemiki z innymi szkołami filozoficznym (darśanami) np.: mimansą, sankhją, wajśesziką, filozofią buddyjską czy dżinijską.

Tradycyjnie jego dzieła klasyfikuje się jako Bhaśja ("komentarze"), Prakarata gratha ("traktaty filozoficzne") i Stotra ("hymny dewocyjne"). Komentarze dostarczają spójnej interpretacji świętych tekstów hinduizmu z punktu widzenia Adwajta Wedanty, traktaty filozoficzne przedstawiają natomiast metodologie umożliwiające zrozumienie doktryny Adwajty. Hymny dewocyjne napisane są w sposób poetycki i mają na celu uwypuklić relację między bhaktą a czczonym Bogiem.

Śankara napisał Bhaśje do dziesięciu głównych Upaniszad, Brahmasutr i Bhagawad Gity. W swych dziełach Śankara cytuje m.in. Śweśwatara Upaniszadę, Kauśitakai Upaniszadę, Mahanarajana Upaniszadę i Dżabala Upaniszadę. Autentyczność jego Bhaśji na temat Kauśitaki Upaniszady, Nrisimhatapani Upaniszady i Śweśwatara Upaniszady jest czasem kwestionowana. Komentarze Śankary do Brahmasutr są najstarszymi obecnie istniejącymi, on wspomina jednak czasem o starszych.

W swej Bhaśji do Brahmasutr podaje przykłady Dharmawjadhy, Widury i innych osób, urodzonych ze znajomością Brahmana uzyskaną w poprzednich życiach. Pisze, że działanie jej efektów nie może być powstrzymane w obecnym życiu. Według Śankary wiedzę zdobytą przez znajomość Wed można również zdobyć poprzez nauki Puran i Itihas. W swej Baśji do Taittireja Upaniszady (2.2) pisze: ''"Ustalono, że każdy ma prawo do tej wiedzy (wiedzy o Brahmanie) i że najwyższy cel można osiągnąć tylko przez tę wiedzę."''

Śankara założył cztery mathy (klasztory) mające na celu propagowanie jego nauk duchowych. Znajdowały się w:
*Śringeri (Karnataka na południu Indii),
*Dwarace (Gujarat, zachodnie Indie),
*Puri (Orisa, wschodnie Indie)
*Dźjotirmath (Uttarakhand, północne Indie).
Według tradycji hinduistycznej Śankara postawił na czele każdej z tych math czterech swoich uczniów – odpowiednio: Sureśwara-Aćarję, Hastamalaka-Aćarję, Padmapa-Aćarję i Totaka-Aćarję. Wszyscy kolejni naczelnicy tych math są uczniami w sukcesji tych właśnie osób. Każdy z nich nosi tytuł '''Śankaraćarja''' (po założycielu math – Śankarze). Każda z math odpowiada jednej z czterech Wed.

== Linki zewnętrzne ==

*[http://elmoryah.blogspot.com/ Portal o nauce i życiu wielkich mistrzów duchowych jogi i tantry]
*[http://laya-yoga-om.blogspot.com/ Sekretne nauki wtajemniczonych mistrzów jogi i tantry z Himalajów]
*[http://radza-joga.blogspot.com/ Polski portal z naukami Królewskiej Radża Jogi]
*[http://ezoteryka-magia-okultyzm.blogspot.com/p/radza-joga.html Portal z naukami ezoterycznymi i wiedzą tajemną Wschodu]
*[http://warsztaty-kursy.blogspot.com/ Portal warsztatów, kursów i obozów medytacji, jogi, tantry, uzdrawiania i rozwoju duchowego]
*[http://layah.org/ Portal tradycyjnej misteryjnej szkoły Lajów kultywujących starożytną Laja Jogę]

[[Category:Nazwiska]][[Category:Bóstwa]][[Category:Artykuły]]

Adi Śankara

2026-08-28T07:15:39Z

Caroli:

[[Image:Adi Śankara.jpg|right]]

'''Adi Śankara''' Adi Śankaraćarja (आदि शंकराचार्य ), czyli: pierwszy z Śankarów; (także: Śiankara Bhagawatpadaćarja, czyli nauczyciel u stóp Boga), w dewanagari: आदि शङ्कर, daty urodzenia i śmierci niepewne, jednak większość naukowców jest zgodna do tego, że żył w VIII wieku e.ch. – indyjski mędrzec, myśliciel i reformator tradycji wedyjskiej oraz bramińskiej. Był reformatorem największej i najbardziej wpływowej szkoły filozofii indyjskiej – Adwajta Wedanty, uważany za reinkarnację jej założyciela Mistrza [[Dattatreja|Dattareya]]. Esencją nauczania Adi Śankara była jedność atmana i bezpostaciowego Brahmana. Śankara uważany jest w smartyzmie za częściowego awatara Boga [[Śiwa]]. Śankara był uczniem wedantyjskiego mistrza Gowinda Bhagawatpady, w linii sukcesji Gaudapadam. Napisał dużo popularnych do dziś dzieł wedantyjskich oraz komentarzy do wcześniejszych traktatów, jak "Upadeśa-sahasri", "Atma-bodha", "Tattwa-bodhaka", "Śariraka-bhaśja".

Według opinii współczesnych naukowców, Śankara żył mniej więcej w VIII wieku e.ch. Dokładnej daty urodzenia oraz śmierci według eurouczonych nie da się ustalić, chociaż jest podawana w Indii. Według tradycji niektórych math (klasztorów) założonych przez Śankarę, żył w latach 788-820 będąc reinkarnacja mistrza Śankara żyjącego w latach 509-477 p.e.ch. Część źródeł podaje nawet daty 509 p.n.e. i 477 p.n.e. jako daty jego urodzenia i śmierci, ale poprzedniej inkarnacji Śankara. Biogram Śankary napisany przez Swamiego Nirdźananandę Saraswati podaje jednak rok 686 jako datę urodzin Śankary, a 718 jako rok śmierci.

Adi Śankara żył 33 lata i od dzieciństwa podróżował po Indiach, wygłaszając dyskursy o swoich naukach i systemie filozoficznym oraz prowadził dysputy z przedstawicielami innych szkół filozoficznych (darśan). Założył cztery klasztory (mathas), które odegrały kluczową rolę w znacznym rozwoju i popularyzacji hinduizmu pobuddyjskiego i Adwajta Wedanty w Indiach oraz spadku popularności buddyzmu. Adi Śankara założył, a raczej odnowił i zreformował tradycję dziesięciu zakonów sannjasinów zwanych Daśanami oraz tradycję Śanmata. Dzieła Adi Śankary, spisane w sanskrycie, zajmują się popularyzacją jego doktryny filozoficznej. Oparte są na świętych pismach hinduizmu i powołują się na nie. Śankara formułował w nich także argumenty przeciwko innym szkołom filozoficznym (takim jak sankhja czy mimansa).

Jak podaje "Śankara Widźajam", Adi Śankara urodził się we wsi Kaladi, w Kerali (Indie), był synem Śiwaguru i Arjamby, którzy byli braminami. Rodzice Śankary przez wiele lat byli bezdzietni. Modlili się w mandirze Waddakunnathan do Boga Śiwa o dziecko. Według legendy, Bóg Śiwa pojawił im się w snach i pozwolił im wybrać: albo dostaną przeciętnego syna, który będzie żył długo, albo wybitnego, który jednak szybko umrze. Rodzice zdecydowali o wyborze drugiej propozycji. Wkrótce urodził im się syn, którego na cześć Boga [[Śiwa]] nazwali Śankara. Jego ojciec umarł, kiedy Śankara był młody. W wieku pięciu lat otrzymał podstawową edukację. Gdy miał osiem lat był już znawcą [[Weda|Wed]]. Jako chłopiec, według zwyczaju, mieszkał i studiował u swego nauczyciela, czyli [[Guru]].

Już od młodego wieku Śankara pragnął zostać [[Sannjasin|sannjasinem]], jego matka jednak sprzeciwiała się temu. Niektóre źródła podają, że kiedy młody Śankara kąpał się w rzece, jego nogę chwycił krokodyl i zaczął go wciągać do wody. Jego matka znajdowała się w pobliżu, jednak nie była w stanie mu pomóc. Wtedy poprosił ją o pozwolenie na podjęcie sannjasy tuż przed śmiercią. Zrozpaczona, zgodziła się na to; wtedy Śankara wyrecytował [[mantra|mantry]], sprawiające, że podjął sannjasę. Stał się cud i krokodyl go wypuścił.

Za pozwoleniem matki Śankara udał się do Indii północnych w poszukiwaniu swojego guru. Nad rzeką Narmada spotkał Gowindę Bhagawatpadę (ucznia Gaudapady). Ten zapytał młodzieńca o tożsamość i w odpowiedzi usłyszał wyrecytowany werset objaśniający filozofię Adwajta Wedanty. Zaimponowało to Gowindzie Bhagawatpadzie i przyjął Śankarę na swego ucznia ([[Śiszja|śiśja]]). Później Adi Śankara otrzymał od swego guru polecenia, aby napisać komentarz do Brahmasutr i propagować Adwajtę Wedantą (Śankara postąpił zgodnie z nimi).

Wg Madhawija Śankarawidźaji, przebywając z Gowinsą Bhagawatpadą Adi Śankara dokonał cudu – zatrzymał swoim garnuszkiem (kamandalu) powódź z rzeki Narmada, ratując swojego guru, który wówczas siedział, pogrążony w medytacji, w stanie [[Samadhi]].

Podczas swej misji rozpowszechniania Adwajta Wedanty Śankara udał się w podróż do Waranasi, gdzie pewien młodzieniec imieniem Sanandana z południowych Indii został jego pierwszym uczniem. Zgodnie z niektórymi źródłami, gdy Śankara szedł ze swoimi uczniami do mandiru Wiśwanath spotkał dalita razem z czterema psami. Uczniowie Śankary kazali mu się odsunąć, a on odpowiedział: Czy chcecie abym przesunął mojego niezniszczalnego Atmana, czy to ciało zrobione z jedzenia?. Wówczas Śankara zrozumiał, że ów dalit był nikim innym jak samym Śiwą, a psy czterema Wedami, więc złożył mu pokłon i skomponował pięć ślok znanych jako Maniśa Panćakam.

Gdy Śankara przebywał z uczniami w Badrinath, w Himalajach, napisał znane Baśje ("komentarze [do świętych tekstów]") i Prakarana granthy ("traktaty filozoficzne"). Przekazywał ich nauki swym wyznawcom. Według opowieści dobrze rozumiał je Sanandana (pierwszy uczeń Śankary), inni zaś zazdrościli mu tej umiejętności. Aby przekonać pozostałych uczniów o wyższości Sanandany, pewnego razu Śankara zawołał go, gdy stali na przeciwnych brzegach Gangesu. Sanandana przeszedł po Gangesie, krocząc po kwiatach lotosu. Zachwycony tym wyczynem Śankara nadał Sanandanowi tytuł "Padmapada".

Adi Śankara odbył znaną debatę z innym filozofem - Mandana Miszrą (uczniem Kumarili Bhatty) - przedstawicielem szkoły mimansy, przywiązującej wagę do rytuałów. Najpierw Śankara miał intencję poprowadzenia dysputy z Kumarilą Bhattą, jednak ten postanowił popełnić samobójstwo przez samospalenie, aby odpokutować za grzech, który popełnił, ucząc się filozofii buddyjskiej od mistrza, aby móc ją później skrytykować. Odesłał zatem Śankarę do swego ucznia - Mandana Miszry.

Śankara poprowadził debatę z Mandana Miszrą, gdzie żona Mandany - Ubhaja Bharati - "sędziowała". Temat dotyczył tego, czy konieczne do osiągnięcia mokszy jest spełnianie rytuałów - Mandana Miszra uważał, że tak, a Śankara, że wystarczy poznanie Brahmana. Po długich[2] dysputach Mandana Miszra oficjalnie uznał zwierzchnictwo i rację Śankary. Potem Ubhaja Bharati wyzwała Śankarę na kolejną dysputę, aby uwieńczyć jego zwycięstwo. Tym razem miała ona dotyczyć kamaśastry (wiedzy o miłości erotycznej). Śankara jako asceta nie miał żadnego pojęcia na ten temat, zatem poprosił o czas na uzyskanie tej wiedzy poprzez medytację. Ubhaja Bharati zmieniła jednak zdanie i nie miała już ochoty prowadzić debaty, zatem pozwoliła, aby jej mąż został sannjasinem i przyjął imię zakonne Sureśwaraćarja (tak uzgodniono podczas debaty). Mandana Miszra, zgodnie ze zwyczajem, jako pokonany w debacie, przyjął Śankarę na swego mistrza i później stał się jednym z jego najwybitniejszych i najistotniejszych uczniów.

Adi Śankara udał się razem ze swymi uczniami do Maharashtry i do Srisailam. W Srisailam ułożył Śiwanandalahari - dewocyjny hymn ku czci Śiwy. Madhawija Śankarawidźajam podaje, że Śankara został schwytany i miał być złożony w ofierze, jednak zjawił się przed nim Bóg jako Narasimha i uratował go (zrobił tak w odpowiedzi na modlitwy Padmapady). Śankara skomponował śtotrę Lakszmi-Narasimha (pieśń ku czci Lakszmi i Narasimhy), następnie pojechał do Gokarny, do świątyni ku czci Hari-Śankary i do świątyni Mukambika w Kollur. W Kollur przyjął na swego ucznia chłopca, uważanego przez swoich rodziców za niemego. Nadał mu imię Hastamalakaćarja (oznaczające "ten z owocem amalaka w dłoni", co jest metaforą oznaczającą "ten, co urzeczywistnił atmana"). Później pojechał do Śringeri, założył tam klasztor Śringeri Śarada Pitham i przyjął na ucznia Totakaćarję.

Śankara rozpoczął swą Dig-widźaję (podróż misjonarską) mającą na celu propagowanie Adwajta Wedanty i konkurowanie z filozofiami przedstawiającymi sprzeczne doktryny. Podróżował po całych Indiach - od Indii Południowych do Kaszmiru i Nepalu - nauczając o swej filozofii zwykłych ludzi oraz prowadząc dysputy z filozofami hinduistycznymi i buddyjskimi, mnichami i uczonymi.

Razem z malajalskim królem Sudhanwą Śankara przeszedł przez terytorium Tamil Nadu, Andhra Pradesh i Widarbhy i rozpoczął podróż w kierunku Karnataki, gdzie został zaatakowany przez bandę ekstremistów religijnych, pragnących go zabić. Królowi Sudhanwie udało się jednak ich pokonać. Podróżni bezpiecznie dotarli do Gokarny, gdzie Śankara pokonał w debacie śiwaickiego uczonego - Nilakantę.

Następnie pojechał do Kambhodży, odwiedził świątynie Girnar, Somnath i Prabhasa, gdzie objaśniał swój system filozoficzny. Później udał się do Dwaraki. W Avanti pokonał w dyspucie filozoficznej przedstawiciela systemu filozoficznego - Bhedabheda. Wszyscy awantyjscy uczeni przyjęli jego nauki.

Następnie w miejscowości Bahlika Śankara pokonał w debacie na temat filozofii dżinistów i odniósł zwycięstwa w dyskusjach z kilkoma innymi filozofami i ascetami w północnym Kaszmirze, Daradzie i w licznych rejonach pustynnych. Potem Śankara przebył góry i dotarł do Kaszmiru. W rejonie Kamarupa spotkał także tantryka - Nawaguptę.

Adi Śankara udał się do Sarwadźnapity w północnym Kaszmirze. Madhawija Śankarawidźajam podaje, że mandir ten miał czworo drzwi skierowanych w cztery strony świata. Drzwi od południa (reprezentujące Indie Południowe) były zamknięte, co oznaczało, że żadnemu uczonemu stamtąd pochodzącemu nie udało się jeszcze wejść do tej świątyni. Adi Śankara wstąpił tam dopiero po tym jak pokonał w debacie filozoficznej wszystkich obecnych tam uczonych.

Pod koniec życia Śankara pojechał do himalajskiego regionu Kedarnath-Badrinath, gdzie umarł i (według jego zwolenników) po śmierci osiągnął mokszę. W Kedarnath znajduje się Samadhi Mandir[3] poświęcony Śankarze. Keralija Śankarawidźaja podaje mandir w Vadakkunnathan w Thrissur, w Kerali jako miejsce śmierci Śankary.

Adwajta (dosł.: "nie-dualizm") jest systemem monistycznym. Termin "Adwajta" odnosi się do jedności duszy jednostkowej (Atmana) i Boga, Absolutu (Brahmana). Kanonicznymi tekstami tej doktryny są księgi Prasztanatraji, składające się z Upaniszad, Bhagawad Gity i Brahmasutr.

Adi Śankara jako pierwszy w swej tradycji filozoficznej zdefiniował doktrynę Adwajta Wedanty. Napisał komentarze do Prasztanatraji. Następujący cytat z jego dzieła Wiweka-ćudamani streszcza zwięźle całą doktrynę Adwajta Wedanty:

Brahman jest jedyną prawdą, świat jest nierealny i nie ma różnicy między Brahmanem a indywidualną jaźnią.
Adwajta Wedanta opiera się na śastrach (świętych tekstach), jukti (rozumowaniu), anubhawie (doświadczeniu) i karmach (praktykach duchowych)[4]. Filozofia ta dostarcza jasno określonej drogi życia, którą należy kroczyć. Zgodnie z jej założeniami, powinno się postępować według jej wskazówek przez całe życie - od dzieciństwa aż po śmierć. Filozofia Śankary jest filozofią doświadczenia, którą charakteryzuje aforyzm "Ty jesteś tym", oznaczający, że nie ma różnicy między doświadczającym, doświadczanym (światem) a Brahmanem. Przedstawiciele Adwajta Wedanty uważają, że wśród jej zwolenników oraz wśród członków innych filozofii pojawiły się osoby, które osiągnęły wyzwolenie i pełne zjednoczenie z Brahmanem (moksza) podczas życia - tzw. Dźiwanmuktowie. Te osoby w pełni zrealizowały i poczuły, że ich dusze jednostkowe są dokładnie tym samym co Brahman.

Komentarze Śankary do Upaniszad, Bhagawad Gity i Brahmasutr są jego najważniejszymi i niewątpliwie jego własnymi dziełami. Mimo iż stosował tradycyjne metody komentowania Brahmasutr, istnieje wiele argumentów przemawiających za tym, że Adwajta Wedanta jest esencją nauk Upaniszad. Śankara nauczał, że mokszę można uzyskać tylko poprzez bezpośrednie poznanie Brahmana.

Śankarze czasem zarzucano nauczanie buddyzmu pod przykrywką hinduizmu, ponieważ uważano, że jego idee niedwoistości były trochę zbyt radykalne jak na ówczesną filozofię indyjską. Późniejsi buddyści wierzyli w nieśmiertelną, niezmienną, absolutną prawdę, którą można zrealizować po uświadomieniu sobie nierealności samsary, jednak wedantyści nie byli zwolennikami tej idei. Mimo iż Adwajta Wedanta wysuwa teorię maji, opisując wszechświat jako "sztuczkę magika", Adi Śankara i jego zwolennicy uważają to za konsekwencję faktu, że tylko Brahman jest rzeczywisty. Ich idea maji wyłania się z wiary w rzeczywistość Brahmana, a nie na odwrót (w przeciwieństwie do buddyzmu).

W Indiach czasów Śankary hinduizm zaczął słabnąć, a popularność zaczęły zdobywać buddyzm i dżinizm. Wyznawcy hinduizmu podzielili się na liczne odłamy, które się ze sobą kłóciły. Dodatkowo wielu przedstawicieli filozofii sankhja było ateistami - nie wierzyli w Boga jako zjednoczoną istotę. Istniały też szkoły takie jak np. Ćarwaka, które negowały autorytet Wed.

Adi Śankara prowadził dysputy z członkami tych odłamów, aby nawrócić ich na swoją doktrynę. Zjednoczył odłamy teistyczne we wspólny system Śanmata. W swych dziełach Adi Śankara przywiązywał dużą wagę do istotności Wed i pomógł hinduizmowi odzyskać siłę i popularność. Obecnie dominująca pozycja Wedanty w Indiach jest często kojarzona z jego dziełami. Śankara starał się o rozpowszechnienie studiowania Wed w różnych rejonach Indii.

Mimo iż Śankara żył tylko ok. trzydzieści lat, miał bardzo duży wpływ na Indie i hinduizm. Wprowadził system myśli bardziej zbliżony do Wed. Jego nauki stanowią podstawę smartyzmu oraz w znaczącym stopniu wpłynęły na tradycje Sant Mat. Śankara jest centralną postacią filozoficznej szkoły Adwajta Wedanty. Założył zakon Daśanami i smartyjską tradycję Śanmata. Wprowadził też praktykę Pańcajatana pudźy.

Śankara razem z Ramanudźą i Madhwą przyczynił się w istotny sposób do odrodzenia hinduizmu. Ci trzej nauczyciele stworzyli doktryny uznawane do dziś przez liczne sampradaje. Byli jednymi z najważniejszych postaci w historii filozofii indyjskiej. W swych dziełach dostarczali argumentacji przeciw niewedantyjskim szkołom filozoficznym (np. sankhji czy mimansie). Dzięki nim wedanta stała się największą i najpopularniejszą szkołą filozofii indyjskiej.

Wedanta kładzie duży nacisk na Upaniszady, w przeciwieństwie do innych kierunków, przywiązujących wagę przeważnie do tekstów pisanych przez ich założycieli. Według Wedanty, Wedy (w tym Upaniszady) stanowią ciągłą tradycję mądrości przekazywaną ustnie. Idea ustnego przekazywania stała się siłą sprawczą szkół Wedanty, jednak oprócz tradycji wedyjskiej Śankara podkreślał istotność bezpośredniego doświadczenia. W szkołach Wedanty przedmiotem studiów są również tematy takie jak: logika, gramatyka, a także inne kierunki filozoficzne.

Śankara czczony jest w smartyzmie. Jednym ze znanych smartyjskich wersetów wychwalających go brzmi następująco: "Składam pokłon współczującej siedzibie Wed, Smriti i Puran znanej jako Śankara Bhagawatpada, który gwarantuje światu pomyślność."

Dzieła Adi Śankary zajmują się logicznym ustanowieniem doktryny Adwajta Wedanty - takiej jaką dostrzegał w Upaniszadach. Sformułował swój system filozoficzny poprzez cytowanie Wed i innych świętych pism hinduizmu. Śankara przywiązywał dużą wagę do swanubhawy (bezpośredniego doświadczenia). Napisane przez niego dzieła zawierają liczne elementy polemiki z innymi szkołami filozoficznym (darśanami) np.: mimansą, sankhją, wajśesziką, filozofią buddyjską czy dżinijską.

Tradycyjnie jego dzieła klasyfikuje się jako Bhaśja ("komentarze"), Prakarata gratha ("traktaty filozoficzne") i Stotra ("hymny dewocyjne"). Komentarze dostarczają spójnej interpretacji świętych tekstów hinduizmu z punktu widzenia Adwajta Wedanty, traktaty filozoficzne przedstawiają natomiast metodologie umożliwiające zrozumienie doktryny Adwajty. Hymny dewocyjne napisane są w sposób poetycki i mają na celu uwypuklić relację między bhaktą a czczonym Bogiem.

Śankara napisał Bhaśje do dziesięciu głównych Upaniszad, Brahmasutr i Bhagawad Gity. W swych dziełach Śankara cytuje m.in. Śweśwatara Upaniszadę, Kauśitakai Upaniszadę, Mahanarajana Upaniszadę i Dżabala Upaniszadę. Autentyczność jego Bhaśji na temat Kauśitaki Upaniszady, Nrisimhatapani Upaniszady i Śweśwatara Upaniszady jest czasem kwestionowana. Komentarze Śankary do Brahmasutr są najstarszymi obecnie istniejącymi, on wspomina jednak czasem o starszych.

W swej Bhaśji do Brahmasutr podaje przykłady Dharmawjadhy, Widury i innych osób, urodzonych ze znajomością Brahmana uzyskaną w poprzednich życiach. Pisze, że działanie jej efektów nie może być powstrzymane w obecnym życiu. Według Śankary wiedzę zdobytą przez znajomość Wed można również zdobyć poprzez nauki Puran i Itihas. W swej Baśji do Taittireja Upaniszady (2.2) pisze: "Ustalono, że każdy ma prawo do tej wiedzy (wiedzy o Brahmanie) i że najwyższy cel można osiągnąć tylko przez tę wiedzę."

Śankara założył cztery mathy (klasztory) mające na celu propagowanie jego nauk duchowych. Znajdowały się w:
*Śringeri (Karnataka na południu Indii),
*Dwarace (Gujarat, zachodnie Indie),
*Puri (Orisa, wschodnie Indie)
*Dźjotirmath (Uttarakhand, północne Indie).
Według tradycji hinduistycznej Śankara postawił na czele każdej z tych math czterech swoich uczniów - odpowiednio: Sureśwara-Aćarję, Hastamalaka-Aćarję, Padmapa-Aćarję i Totaka-Aćarję. Wszyscy kolejni naczelnicy tych math są uczniami w sukcesji tych właśnie osób. Każdy z nich nosi tytuł '''Śankaraćarja''' (po założycielu math - Śankarze). Każda z math odpowiada jednej z czterech Wed.

== Linki zewnętrzne ==

*[http://elmoryah.blogspot.com/ Portal o nauce i życiu wielkich mistrzów duchowych jogi i tantry]
*[http://laya-yoga-om.blogspot.com/ Sekretne nauki wtajemniczonych mistrzów jogi i tantry z Himalajów]
*[http://radza-joga.blogspot.com/ Polski portal z naukami Królewskiej Radża Jogi]
*[http://ezoteryka-magia-okultyzm.blogspot.com/p/radza-joga.html Portal z naukami ezoterycznymi i wiedzą tajemną Wschodu]
*[http://warsztaty-kursy.blogspot.com/ Portal warsztatów, kursów i obozów medytacji, jogi, tantry, uzdrawiania i rozwoju duchowego]
*[http://layah.org/ Portal tradycyjnej misteryjnej szkoły Lajów kultywujących starożytną Laja Jogę]

[[Category:Nazwiska]][[Category:Bóstwa]][[Category:Artykuły]]

Adi Śankara

2026-08-28T07:15:04Z

Caroli:

[[Image:Adi Śankara.jpg|right]]

'''Adi Śankara''' Adi Śankaraćarja (आदि शंकराचार्य ), czyli: pierwszy z Śankarów; (także: Śiankara Bhagawatpadaćarja, czyli nauczyciel u stóp Boga), w dewanagari: आदि शङ्कर, daty urodzenia i śmierci niepewne, jednak większość naukowców jest zgodna do tego, że żył w VIII wieku e.ch. – indyjski mędrzec, myśliciel i reformator tradycji wedyjskiej oraz bramińskiej. Był reformatorem największej i najbardziej wpływowej szkoły filozofii indyjskiej – Adwajta Wedanty, uważany za reinkarnację jej założyciela Mistrza [[Dattareja|Dattareya]]. Esencją nauczania Adi Śankara była jedność atmana i bezpostaciowego Brahmana. Śankara uważany jest w smartyzmie za częściowego awatara Boga [[Śiwa]]. Śankara był uczniem wedantyjskiego mistrza Gowinda Bhagawatpady, w linii sukcesji Gaudapadam. Napisał dużo popularnych do dziś dzieł wedantyjskich oraz komentarzy do wcześniejszych traktatów, jak "Upadeśa-sahasri", "Atma-bodha", "Tattwa-bodhaka", "Śariraka-bhaśja".

Według opinii współczesnych naukowców, Śankara żył mniej więcej w VIII wieku e.ch. Dokładnej daty urodzenia oraz śmierci według eurouczonych nie da się ustalić, chociaż jest podawana w Indii. Według tradycji niektórych math (klasztorów) założonych przez Śankarę, żył w latach 788-820 będąc reinkarnacja mistrza Śankara żyjącego w latach 509-477 p.e.ch. Część źródeł podaje nawet daty 509 p.n.e. i 477 p.n.e. jako daty jego urodzenia i śmierci, ale poprzedniej inkarnacji Śankara. Biogram Śankary napisany przez Swamiego Nirdźananandę Saraswati podaje jednak rok 686 jako datę urodzin Śankary, a 718 jako rok śmierci.

Adi Śankara żył 33 lata i od dzieciństwa podróżował po Indiach, wygłaszając dyskursy o swoich naukach i systemie filozoficznym oraz prowadził dysputy z przedstawicielami innych szkół filozoficznych (darśan). Założył cztery klasztory (mathas), które odegrały kluczową rolę w znacznym rozwoju i popularyzacji hinduizmu pobuddyjskiego i Adwajta Wedanty w Indiach oraz spadku popularności buddyzmu. Adi Śankara założył, a raczej odnowił i zreformował tradycję dziesięciu zakonów sannjasinów zwanych Daśanami oraz tradycję Śanmata. Dzieła Adi Śankary, spisane w sanskrycie, zajmują się popularyzacją jego doktryny filozoficznej. Oparte są na świętych pismach hinduizmu i powołują się na nie. Śankara formułował w nich także argumenty przeciwko innym szkołom filozoficznym (takim jak sankhja czy mimansa).

Jak podaje "Śankara Widźajam", Adi Śankara urodził się we wsi Kaladi, w Kerali (Indie), był synem Śiwaguru i Arjamby, którzy byli braminami. Rodzice Śankary przez wiele lat byli bezdzietni. Modlili się w mandirze Waddakunnathan do Boga Śiwa o dziecko. Według legendy, Bóg Śiwa pojawił im się w snach i pozwolił im wybrać: albo dostaną przeciętnego syna, który będzie żył długo, albo wybitnego, który jednak szybko umrze. Rodzice zdecydowali o wyborze drugiej propozycji. Wkrótce urodził im się syn, którego na cześć Boga [[Śiwa]] nazwali Śankara. Jego ojciec umarł, kiedy Śankara był młody. W wieku pięciu lat otrzymał podstawową edukację. Gdy miał osiem lat był już znawcą [[Weda|Wed]]. Jako chłopiec, według zwyczaju, mieszkał i studiował u swego nauczyciela, czyli [[Guru]].

Już od młodego wieku Śankara pragnął zostać [[Sannjasin|sannjasinem]], jego matka jednak sprzeciwiała się temu. Niektóre źródła podają, że kiedy młody Śankara kąpał się w rzece, jego nogę chwycił krokodyl i zaczął go wciągać do wody. Jego matka znajdowała się w pobliżu, jednak nie była w stanie mu pomóc. Wtedy poprosił ją o pozwolenie na podjęcie sannjasy tuż przed śmiercią. Zrozpaczona, zgodziła się na to; wtedy Śankara wyrecytował [[mantra|mantry]], sprawiające, że podjął sannjasę. Stał się cud i krokodyl go wypuścił.

Za pozwoleniem matki Śankara udał się do Indii północnych w poszukiwaniu swojego guru. Nad rzeką Narmada spotkał Gowindę Bhagawatpadę (ucznia Gaudapady). Ten zapytał młodzieńca o tożsamość i w odpowiedzi usłyszał wyrecytowany werset objaśniający filozofię Adwajta Wedanty. Zaimponowało to Gowindzie Bhagawatpadzie i przyjął Śankarę na swego ucznia ([[Śiszja|śiśja]]). Później Adi Śankara otrzymał od swego guru polecenia, aby napisać komentarz do Brahmasutr i propagować Adwajtę Wedantą (Śankara postąpił zgodnie z nimi).

Wg Madhawija Śankarawidźaji, przebywając z Gowinsą Bhagawatpadą Adi Śankara dokonał cudu – zatrzymał swoim garnuszkiem (kamandalu) powódź z rzeki Narmada, ratując swojego guru, który wówczas siedział, pogrążony w medytacji, w stanie [[Samadhi]].

Podczas swej misji rozpowszechniania Adwajta Wedanty Śankara udał się w podróż do Waranasi, gdzie pewien młodzieniec imieniem Sanandana z południowych Indii został jego pierwszym uczniem. Zgodnie z niektórymi źródłami, gdy Śankara szedł ze swoimi uczniami do mandiru Wiśwanath spotkał dalita razem z czterema psami. Uczniowie Śankary kazali mu się odsunąć, a on odpowiedział: Czy chcecie abym przesunął mojego niezniszczalnego Atmana, czy to ciało zrobione z jedzenia?. Wówczas Śankara zrozumiał, że ów dalit był nikim innym jak samym Śiwą, a psy czterema Wedami, więc złożył mu pokłon i skomponował pięć ślok znanych jako Maniśa Panćakam.

Gdy Śankara przebywał z uczniami w Badrinath, w Himalajach, napisał znane Baśje ("komentarze [do świętych tekstów]") i Prakarana granthy ("traktaty filozoficzne"). Przekazywał ich nauki swym wyznawcom. Według opowieści dobrze rozumiał je Sanandana (pierwszy uczeń Śankary), inni zaś zazdrościli mu tej umiejętności. Aby przekonać pozostałych uczniów o wyższości Sanandany, pewnego razu Śankara zawołał go, gdy stali na przeciwnych brzegach Gangesu. Sanandana przeszedł po Gangesie, krocząc po kwiatach lotosu. Zachwycony tym wyczynem Śankara nadał Sanandanowi tytuł "Padmapada".

Adi Śankara odbył znaną debatę z innym filozofem - Mandana Miszrą (uczniem Kumarili Bhatty) - przedstawicielem szkoły mimansy, przywiązującej wagę do rytuałów. Najpierw Śankara miał intencję poprowadzenia dysputy z Kumarilą Bhattą, jednak ten postanowił popełnić samobójstwo przez samospalenie, aby odpokutować za grzech, który popełnił, ucząc się filozofii buddyjskiej od mistrza, aby móc ją później skrytykować. Odesłał zatem Śankarę do swego ucznia - Mandana Miszry.

Śankara poprowadził debatę z Mandana Miszrą, gdzie żona Mandany - Ubhaja Bharati - "sędziowała". Temat dotyczył tego, czy konieczne do osiągnięcia mokszy jest spełnianie rytuałów - Mandana Miszra uważał, że tak, a Śankara, że wystarczy poznanie Brahmana. Po długich[2] dysputach Mandana Miszra oficjalnie uznał zwierzchnictwo i rację Śankary. Potem Ubhaja Bharati wyzwała Śankarę na kolejną dysputę, aby uwieńczyć jego zwycięstwo. Tym razem miała ona dotyczyć kamaśastry (wiedzy o miłości erotycznej). Śankara jako asceta nie miał żadnego pojęcia na ten temat, zatem poprosił o czas na uzyskanie tej wiedzy poprzez medytację. Ubhaja Bharati zmieniła jednak zdanie i nie miała już ochoty prowadzić debaty, zatem pozwoliła, aby jej mąż został sannjasinem i przyjął imię zakonne Sureśwaraćarja (tak uzgodniono podczas debaty). Mandana Miszra, zgodnie ze zwyczajem, jako pokonany w debacie, przyjął Śankarę na swego mistrza i później stał się jednym z jego najwybitniejszych i najistotniejszych uczniów.

Adi Śankara udał się razem ze swymi uczniami do Maharashtry i do Srisailam. W Srisailam ułożył Śiwanandalahari - dewocyjny hymn ku czci Śiwy. Madhawija Śankarawidźajam podaje, że Śankara został schwytany i miał być złożony w ofierze, jednak zjawił się przed nim Bóg jako Narasimha i uratował go (zrobił tak w odpowiedzi na modlitwy Padmapady). Śankara skomponował śtotrę Lakszmi-Narasimha (pieśń ku czci Lakszmi i Narasimhy), następnie pojechał do Gokarny, do świątyni ku czci Hari-Śankary i do świątyni Mukambika w Kollur. W Kollur przyjął na swego ucznia chłopca, uważanego przez swoich rodziców za niemego. Nadał mu imię Hastamalakaćarja (oznaczające "ten z owocem amalaka w dłoni", co jest metaforą oznaczającą "ten, co urzeczywistnił atmana"). Później pojechał do Śringeri, założył tam klasztor Śringeri Śarada Pitham i przyjął na ucznia Totakaćarję.

Śankara rozpoczął swą Dig-widźaję (podróż misjonarską) mającą na celu propagowanie Adwajta Wedanty i konkurowanie z filozofiami przedstawiającymi sprzeczne doktryny. Podróżował po całych Indiach - od Indii Południowych do Kaszmiru i Nepalu - nauczając o swej filozofii zwykłych ludzi oraz prowadząc dysputy z filozofami hinduistycznymi i buddyjskimi, mnichami i uczonymi.

Razem z malajalskim królem Sudhanwą Śankara przeszedł przez terytorium Tamil Nadu, Andhra Pradesh i Widarbhy i rozpoczął podróż w kierunku Karnataki, gdzie został zaatakowany przez bandę ekstremistów religijnych, pragnących go zabić. Królowi Sudhanwie udało się jednak ich pokonać. Podróżni bezpiecznie dotarli do Gokarny, gdzie Śankara pokonał w debacie śiwaickiego uczonego - Nilakantę.

Następnie pojechał do Kambhodży, odwiedził świątynie Girnar, Somnath i Prabhasa, gdzie objaśniał swój system filozoficzny. Później udał się do Dwaraki. W Avanti pokonał w dyspucie filozoficznej przedstawiciela systemu filozoficznego - Bhedabheda. Wszyscy awantyjscy uczeni przyjęli jego nauki.

Następnie w miejscowości Bahlika Śankara pokonał w debacie na temat filozofii dżinistów i odniósł zwycięstwa w dyskusjach z kilkoma innymi filozofami i ascetami w północnym Kaszmirze, Daradzie i w licznych rejonach pustynnych. Potem Śankara przebył góry i dotarł do Kaszmiru. W rejonie Kamarupa spotkał także tantryka - Nawaguptę.

Adi Śankara udał się do Sarwadźnapity w północnym Kaszmirze. Madhawija Śankarawidźajam podaje, że mandir ten miał czworo drzwi skierowanych w cztery strony świata. Drzwi od południa (reprezentujące Indie Południowe) były zamknięte, co oznaczało, że żadnemu uczonemu stamtąd pochodzącemu nie udało się jeszcze wejść do tej świątyni. Adi Śankara wstąpił tam dopiero po tym jak pokonał w debacie filozoficznej wszystkich obecnych tam uczonych.

Pod koniec życia Śankara pojechał do himalajskiego regionu Kedarnath-Badrinath, gdzie umarł i (według jego zwolenników) po śmierci osiągnął mokszę. W Kedarnath znajduje się Samadhi Mandir[3] poświęcony Śankarze. Keralija Śankarawidźaja podaje mandir w Vadakkunnathan w Thrissur, w Kerali jako miejsce śmierci Śankary.

Adwajta (dosł.: "nie-dualizm") jest systemem monistycznym. Termin "Adwajta" odnosi się do jedności duszy jednostkowej (Atmana) i Boga, Absolutu (Brahmana). Kanonicznymi tekstami tej doktryny są księgi Prasztanatraji, składające się z Upaniszad, Bhagawad Gity i Brahmasutr.

Adi Śankara jako pierwszy w swej tradycji filozoficznej zdefiniował doktrynę Adwajta Wedanty. Napisał komentarze do Prasztanatraji. Następujący cytat z jego dzieła Wiweka-ćudamani streszcza zwięźle całą doktrynę Adwajta Wedanty:

Brahman jest jedyną prawdą, świat jest nierealny i nie ma różnicy między Brahmanem a indywidualną jaźnią.
Adwajta Wedanta opiera się na śastrach (świętych tekstach), jukti (rozumowaniu), anubhawie (doświadczeniu) i karmach (praktykach duchowych)[4]. Filozofia ta dostarcza jasno określonej drogi życia, którą należy kroczyć. Zgodnie z jej założeniami, powinno się postępować według jej wskazówek przez całe życie - od dzieciństwa aż po śmierć. Filozofia Śankary jest filozofią doświadczenia, którą charakteryzuje aforyzm "Ty jesteś tym", oznaczający, że nie ma różnicy między doświadczającym, doświadczanym (światem) a Brahmanem. Przedstawiciele Adwajta Wedanty uważają, że wśród jej zwolenników oraz wśród członków innych filozofii pojawiły się osoby, które osiągnęły wyzwolenie i pełne zjednoczenie z Brahmanem (moksza) podczas życia - tzw. Dźiwanmuktowie. Te osoby w pełni zrealizowały i poczuły, że ich dusze jednostkowe są dokładnie tym samym co Brahman.

Komentarze Śankary do Upaniszad, Bhagawad Gity i Brahmasutr są jego najważniejszymi i niewątpliwie jego własnymi dziełami. Mimo iż stosował tradycyjne metody komentowania Brahmasutr, istnieje wiele argumentów przemawiających za tym, że Adwajta Wedanta jest esencją nauk Upaniszad. Śankara nauczał, że mokszę można uzyskać tylko poprzez bezpośrednie poznanie Brahmana.

Śankarze czasem zarzucano nauczanie buddyzmu pod przykrywką hinduizmu, ponieważ uważano, że jego idee niedwoistości były trochę zbyt radykalne jak na ówczesną filozofię indyjską. Późniejsi buddyści wierzyli w nieśmiertelną, niezmienną, absolutną prawdę, którą można zrealizować po uświadomieniu sobie nierealności samsary, jednak wedantyści nie byli zwolennikami tej idei. Mimo iż Adwajta Wedanta wysuwa teorię maji, opisując wszechświat jako "sztuczkę magika", Adi Śankara i jego zwolennicy uważają to za konsekwencję faktu, że tylko Brahman jest rzeczywisty. Ich idea maji wyłania się z wiary w rzeczywistość Brahmana, a nie na odwrót (w przeciwieństwie do buddyzmu).

W Indiach czasów Śankary hinduizm zaczął słabnąć, a popularność zaczęły zdobywać buddyzm i dżinizm. Wyznawcy hinduizmu podzielili się na liczne odłamy, które się ze sobą kłóciły. Dodatkowo wielu przedstawicieli filozofii sankhja było ateistami - nie wierzyli w Boga jako zjednoczoną istotę. Istniały też szkoły takie jak np. Ćarwaka, które negowały autorytet Wed.

Adi Śankara prowadził dysputy z członkami tych odłamów, aby nawrócić ich na swoją doktrynę. Zjednoczył odłamy teistyczne we wspólny system Śanmata. W swych dziełach Adi Śankara przywiązywał dużą wagę do istotności Wed i pomógł hinduizmowi odzyskać siłę i popularność. Obecnie dominująca pozycja Wedanty w Indiach jest często kojarzona z jego dziełami. Śankara starał się o rozpowszechnienie studiowania Wed w różnych rejonach Indii.

Mimo iż Śankara żył tylko ok. trzydzieści lat, miał bardzo duży wpływ na Indie i hinduizm. Wprowadził system myśli bardziej zbliżony do Wed. Jego nauki stanowią podstawę smartyzmu oraz w znaczącym stopniu wpłynęły na tradycje Sant Mat. Śankara jest centralną postacią filozoficznej szkoły Adwajta Wedanty. Założył zakon Daśanami i smartyjską tradycję Śanmata. Wprowadził też praktykę Pańcajatana pudźy.

Śankara razem z Ramanudźą i Madhwą przyczynił się w istotny sposób do odrodzenia hinduizmu. Ci trzej nauczyciele stworzyli doktryny uznawane do dziś przez liczne sampradaje. Byli jednymi z najważniejszych postaci w historii filozofii indyjskiej. W swych dziełach dostarczali argumentacji przeciw niewedantyjskim szkołom filozoficznym (np. sankhji czy mimansie). Dzięki nim wedanta stała się największą i najpopularniejszą szkołą filozofii indyjskiej.

Wedanta kładzie duży nacisk na Upaniszady, w przeciwieństwie do innych kierunków, przywiązujących wagę przeważnie do tekstów pisanych przez ich założycieli. Według Wedanty, Wedy (w tym Upaniszady) stanowią ciągłą tradycję mądrości przekazywaną ustnie. Idea ustnego przekazywania stała się siłą sprawczą szkół Wedanty, jednak oprócz tradycji wedyjskiej Śankara podkreślał istotność bezpośredniego doświadczenia. W szkołach Wedanty przedmiotem studiów są również tematy takie jak: logika, gramatyka, a także inne kierunki filozoficzne.

Śankara czczony jest w smartyzmie. Jednym ze znanych smartyjskich wersetów wychwalających go brzmi następująco: "Składam pokłon współczującej siedzibie Wed, Smriti i Puran znanej jako Śankara Bhagawatpada, który gwarantuje światu pomyślność."

Dzieła Adi Śankary zajmują się logicznym ustanowieniem doktryny Adwajta Wedanty - takiej jaką dostrzegał w Upaniszadach. Sformułował swój system filozoficzny poprzez cytowanie Wed i innych świętych pism hinduizmu. Śankara przywiązywał dużą wagę do swanubhawy (bezpośredniego doświadczenia). Napisane przez niego dzieła zawierają liczne elementy polemiki z innymi szkołami filozoficznym (darśanami) np.: mimansą, sankhją, wajśesziką, filozofią buddyjską czy dżinijską.

Tradycyjnie jego dzieła klasyfikuje się jako Bhaśja ("komentarze"), Prakarata gratha ("traktaty filozoficzne") i Stotra ("hymny dewocyjne"). Komentarze dostarczają spójnej interpretacji świętych tekstów hinduizmu z punktu widzenia Adwajta Wedanty, traktaty filozoficzne przedstawiają natomiast metodologie umożliwiające zrozumienie doktryny Adwajty. Hymny dewocyjne napisane są w sposób poetycki i mają na celu uwypuklić relację między bhaktą a czczonym Bogiem.

Śankara napisał Bhaśje do dziesięciu głównych Upaniszad, Brahmasutr i Bhagawad Gity. W swych dziełach Śankara cytuje m.in. Śweśwatara Upaniszadę, Kauśitakai Upaniszadę, Mahanarajana Upaniszadę i Dżabala Upaniszadę. Autentyczność jego Bhaśji na temat Kauśitaki Upaniszady, Nrisimhatapani Upaniszady i Śweśwatara Upaniszady jest czasem kwestionowana. Komentarze Śankary do Brahmasutr są najstarszymi obecnie istniejącymi, on wspomina jednak czasem o starszych.

W swej Bhaśji do Brahmasutr podaje przykłady Dharmawjadhy, Widury i innych osób, urodzonych ze znajomością Brahmana uzyskaną w poprzednich życiach. Pisze, że działanie jej efektów nie może być powstrzymane w obecnym życiu. Według Śankary wiedzę zdobytą przez znajomość Wed można również zdobyć poprzez nauki Puran i Itihas. W swej Baśji do Taittireja Upaniszady (2.2) pisze: "Ustalono, że każdy ma prawo do tej wiedzy (wiedzy o Brahmanie) i że najwyższy cel można osiągnąć tylko przez tę wiedzę."

Śankara założył cztery mathy (klasztory) mające na celu propagowanie jego nauk duchowych. Znajdowały się w:
*Śringeri (Karnataka na południu Indii),
*Dwarace (Gujarat, zachodnie Indie),
*Puri (Orisa, wschodnie Indie)
*Dźjotirmath (Uttarakhand, północne Indie).
Według tradycji hinduistycznej Śankara postawił na czele każdej z tych math czterech swoich uczniów - odpowiednio: Sureśwara-Aćarję, Hastamalaka-Aćarję, Padmapa-Aćarję i Totaka-Aćarję. Wszyscy kolejni naczelnicy tych math są uczniami w sukcesji tych właśnie osób. Każdy z nich nosi tytuł '''Śankaraćarja''' (po założycielu math - Śankarze). Każda z math odpowiada jednej z czterech Wed.

== Linki zewnętrzne ==

*[http://elmoryah.blogspot.com/ Portal o nauce i życiu wielkich mistrzów duchowych jogi i tantry]
*[http://laya-yoga-om.blogspot.com/ Sekretne nauki wtajemniczonych mistrzów jogi i tantry z Himalajów]
*[http://radza-joga.blogspot.com/ Polski portal z naukami Królewskiej Radża Jogi]
*[http://ezoteryka-magia-okultyzm.blogspot.com/p/radza-joga.html Portal z naukami ezoterycznymi i wiedzą tajemną Wschodu]
*[http://warsztaty-kursy.blogspot.com/ Portal warsztatów, kursów i obozów medytacji, jogi, tantry, uzdrawiania i rozwoju duchowego]
*[http://layah.org/ Portal tradycyjnej misteryjnej szkoły Lajów kultywujących starożytną Laja Jogę]

[[Category:Nazwiska]][[Category:Bóstwa]][[Category:Artykuły]]

Plik:Adi Śankara.jpg

2026-08-28T07:07:15Z

Caroli:

Zeus

2026-08-27T16:32:04Z

Caroli:

[[Image:Zeus.jpg|right]]

'''Zeus''' – także Dzeus, stgr. Ζεύς Zeús, nowogr. Δίας Días, łac. Iupiter, Iuppiter – w mitologii greckiej najwyższy z bogów, gromowładny. Był szóstym dzieckiem Rei i Kronosa. Brat Hestii, Demeter, Hery (również jej mąż), Posejdona i Hadesa. Władca błyskawic i piorunów. Uosobienie najwyższej zasady rządzącej Wszechświatem. Władca wszystkich bogów i ludzi. Jego atrybutami były złote pioruny, orzeł i tarcza zwana egidą. Wychowały go nimfy górskie i koza Amalteja. Jego rzymskie imię to [[Jowisz]], a słowiańskie to [[Perun]].

Różne ośrodki kultu przypisywały Zeusowi cztery przydomki, w zależności od sfer życiowych, jakimi się opiekował:

* Horkios – opiekun praw, na tronie, ze Sprawiedliwością u stóp,
* Ksenios – opiekun gościnności,
* Herkejos – opiekun rodzin i zagród,
* Hellenios – opiekun narodu greckiego.

Głównym atrybutem Zeusa jest piorun. Najczęściej przedstawiano go jako siedzącego na tronie z piorunem w ręku. Jego świętym drzewem był dąb, a zwierzęciem orzeł, podobnie jak u słowiańskiego bóstwa o imieniu [[Perun]]. Innym z atrybutów była tarcza zwana egidą. Główne miejsca kultu to: Dodona, Olimpia, Nemea. Liczba mitów, w których występuje Zeus, jest ogromna. Praktycznie nie ma mitu, który by nie był związany z Zeusem. Do najważniejszych należą:

* spisek Hery przeciwko Zeusowi, w wyniku którego Hefajstos zostaje wyrzucony z Olimpu,
* mit o Prometeuszu,
* mit o Potopie.

Występuje również nieomal we wszystkich mitach zawierających kłótnie pomiędzy bogami greckiego Olimpu czyli panteonu.

==Historia Zeusa==

Boski Zeus (Dzeus) narodził się jako ostatni z niebiańskiego związku [[Kronos]]a i Rei. Kronos był przeklęty przez swego ojca, [[Uranos]]a, którego zrzucił z tronu. Przekleństwo to miało doprowadzić do tego, że również któreś z jego własnych dzieci pozbawi go tronu. Kronos postanowił zapobiec spełnieniu się przepowiedni pożerając własne potomstwo. Bogini [[Rea]] zrozpaczona z powodu utraty kolejnych dzieci, będąc po raz szósty w ciąży, uciekła na Kretę (w innej wersji – do Arkadii), gdzie w ukryciu, potajemnie, urodziła Zeusa. Kronosowi, który ją odnalazł, zamiast dziecka do połknięcia dała kamień zawinięty w pieluchy, a Zeusa ukryła w grocie pod skałą diktejską, na zboczach góry Ida na Krecie. Ukrywającego się Zeusa karmiła koza [[Amaltea]], a wychowywały nimfy. Gdy koza złamała róg, Zeus pobłogosławił go – tak powstał róg obfitości. Opowiadano, że po śmierci karmicielki, Zeus wziął jej skórę i pokrył nią tarczę, którą nazywano egidą oraz swoje ciało, które stało się w ten sposób odporne na strzały. Dokarmianiem Zeusa zajmowały się także pszczoły z góry Idy, które specjalnie dla niego wytwarzały miód. Orzeł przynosił mu co dzień kubek nektaru. Gdy Zeus był mały, Rea rozkazała nimfom, aby te grały na harfie, zagłuszając płacz dziecka i chroniąc go tym sposobem przed wykryciem przez ojca.

Gdy Zeus osiągnął wiek dorosły, postanowił przejąć władzę i zemścić się na swoim ojcu. Za radą Metydy (Metis) rozkazał matce aby podała Kronosowi środek wymiotny, dzięki czemu przywrócił do życia swoje rodzeństwo: Hestię, Demeter, Herę, Hadesa i Posejdona. Rodzeństwo pod wodzą Zeusa zaatakowało swojego ojca. Wojna trwała 10 lat, w walce za radą Gai wsparli go cyklopi i hekatonchejrowie, którzy byli zamknięci przez Kronosa w Tartarze. W czasie walki Zeus otrzymał od cyklopów broń perunową w postaci wykutych przez nich gromu i błyskawic. Po zwycięskiej wojnie, gdy już przepędzono Kronosa, rodzeństwo podzieliło się władzą, losując dziedziny, którymi mieli odtąd rządzić. Zeusowi przypadło niebo i zwierzchnictwo nad innymi bogami, [[Posejdon]] stał się panem morza, zaś [[Hades]] został panem krainy umarłych, podobnie jak indyjski Bóg [[Jama]] [[Dewa]].

==Bibliografia==

* Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987.

[[Category:Bóstwa]]

Plik:Zeus.jpg

2026-08-27T16:31:38Z

Caroli:

Świętowit

2026-08-27T16:27:25Z

Caroli:

[[Plik:Świętowit.jpg|thumb|250px|Rzeźba tzw. Światowida ze Zbrucza w Olesku na Ukrainie]]
'''Świętowit''' (również: Sventevit, niepoprawnie: Światowid, Światowit) – ważna Bóstwo czczone przez dawnych Słowian na obszarach zachodnich, w tym w Polsce. Ze strzępów źródeł zachowanych po chrześcijańskich barbarzyńskich pogromach średniowiecznych zachowało się na obszarze Polski najwięcej informacji o Świętowicie, stąd też uważany jest przez niektórych za główne bóstwo Słowian. Świętowit jest jedną z form Boga [[Perun]]a. Przedstawiany jest jako postać o czterech głowach lub twarzach. Ma liczne cechy bóstwa wojennego. Najbardziej znanym przedstawieniem Świętowita jest pochodzący z obecnej Ukrainy posąg tzw. Światowid ze Zbrucza. Posąg według badaczy stanowi filozoficzną reprezentację wszechświata. Nie ma zgody co do tego, czy posąg kojarzony ze Świętowitem to jedno Bóstwo, czy właśnie wykuty traktat filozoficzny.

Świętowit (połabskie: Svątevit; prawdop. ze "święty" – dawniej tyle co "potężny" i "wit" – "pan") – główne bóstwo czczone przez plemię Słowian połabskich – Ranów, zamieszkujące na wyspie Rugii w grodzie Arkona. Relacja duńskiego kronikarza, Saxo Grammaticusa zawarta w dziele Gesta Danorum podaje, że w tamtejszej świątyni przedstawiać Boga miał posąg olbrzymiej, antropomorficznej istoty o czterech twarzach. W prawej ręce trzymać miał róg, który kapłan podczas świąt napełniał miodem w celu odprawienia wróżb. Atrybutem Świętowita był miecz, a świętym zwierzęciem biały koń, którym posługiwano się przy wróżbach przed wyprawami wojennymi; ruch konia lewą nogą oznaczał niepowodzenie, prawą zaś zwycięstwo.

Uważany za boga najwyższego – pana niebios, wojny, płodności i urodzaju. Aleksander Gieysztor, jak i większość badaczy słowiańskiej mitologii, utożsamiają Świętowita arkońskiego z ruskim Perunem.

Świątynia Świętowita w Arkonie była pokryta płaskorzeźbami i malowidłami, posiadała też własny oddział 300 konnych. Wewnątrz znajdował się bogaty skarbiec. Dostęp do wnętrza świątyni i boskiego rumaka miał jedynie długowłosy kapłan, któremu nie wolno było skalać boskiej siedziby oddechem. Świątynia ta została spalona 12 czerwca 1168 roku z rozkazu duńskiego króla Waldemara I, który zagarnął jako łup wojenny skarbiec Świętowita składający się z ofiar wielu pokoleń wiernych. To sanktuarium było ostatnią pogańską świątynią Słowian.

Pewne elementy posągu w Arkonie mają swoje ścisłe odpowiedniki w słynnym idolu zbruczańskim wydobytym z rzeki Zbrucz w 1848 r. we wsi Liczkowce na Podolu (obecnie Ukraina). "Światowid ze Zbrucza" aktualnie znajduje się w Muzeum Archeologicznym w Krakowie.

[[Kategoria:Bóstwa]][[Category:Bóstwa słowiańskie]]

Szango

2026-08-27T16:25:50Z

Caroli:

[[Image:Szango.jpg|right]]

'''Szango''', także Shango lub Xango – bóstwo piorunów i błyskawic u Jorubów z Nigerii i Rep. Beninu; według przekazów tradycji ustnej Szango miał być czwartym władcą Jorubów; nie potrafił poskromić swych generałów; zdesperowani poddani posłali mu wtedy tykwę z papuzimi jajkami za znak, że powinien już "ułożyć się do snu". Opuszczony przez poddanych i małżonki, miał się powiesić na drzewie ojan.

Szango to także: bóstwo w wierzeniach synkretycznych i praktykach kulturowych czarnej ludności Trynidadu i Grenadyn (religia szango). Szango to bóstwo burzy pochodzenia afrykańskiego występujące w innych kulturach afroamerykańskich, utożsamiane ze św. Hieronimem w Brazylii, a ze św. Janem Chrzcicielem na Haiti (w kulcie voodoo).

[[Category:Bóstwa]]

Plik:Szango.jpg

2026-08-27T16:25:32Z

Caroli: Caroli przesłał nową wersję Plik:Szango.jpg

Plik:Szango.jpg

2026-08-27T16:24:25Z

Caroli:

Swaróg

2026-08-27T16:21:06Z

Caroli:

[[Image:Swaróg.jpg|right]]

'''Swaróg''' – słowiańskie bóstwo nieba, słońca, ognia (wg Gieysztora ognia niebiańskiego) i kowalstwa.

Aleksander Brückner wywodził imię bóstwa od słowa swar. Wskazuje się także na liczne indoeuropejskie podobieństwa językowe (sanskryckie svár - niebo, perskie χvar - słońce) oraz rekonstruowane prasłowiańskie *sъvariti – kuć, wykuwać, skuwać coś na gorąco.

Echem kultu słońca wśród Słowian był utrzymujący się jeszcze długo po chrystianizacji zwyczaj pokłonu i modlitwy do wschodzącego słońca, a także święta przysięga na słońce. Śladem kultu Swaroga są także liczne nazwy miejscowe, jak wielkopolski Swarzędz, pomorski Swarożyn, ruski Swaryż, czy połabski Swarzyn (obecnie Schwerin), a także tabuizowane formy imienia bóstwa obecne w takich nazwach miejscowych jak Twarożna Góra w Polsce czy Tvarog w Styrii.

Synem Swaroga był [[Swarożyc]] bądź [[Dadźbóg]], istnieją jednak hipotezy uznające oba te bóstwa za personifikacje Swaroga.

Swaróg był przez R. Jakobsona porównywany z ptakiem rarogiem, płomiennookim sokołem, co miałoby być jednym z jego imion tabuizowanych. Według innych hipotez, był boskim kowalem, ojcem pozostałych bogów i stwórcą słońca, który przebywa w niebie i jest bezczynnym bogiem (deus otiosus).

[[Category:Bóstwa]][[Category:Bóstwa słowiańskie]]

Plik:Swaróg.jpg

2026-08-27T16:20:13Z

Caroli:

Swarożyc

2026-08-27T16:17:24Z

Caroli:

[[Image:Swarożyc.jpg|right]]

'''Swarożyc''' – słowiański bóg ognia ofiarnego i domowego (wg Gieysztora), czczony na Połabiu.

Jego imię wskazuje, że był prawdopodobnie synem Swaroga, co dało podstawy do utożsamiania go z [[Dadźbóg|Dadźbogiem]]. Istnieje również teoria, że [[Swaróg]] (czczony na Rusi) i Swarożyc (czczony na Połabiu), to w istocie ten sam bóg pogański, zaś imię Swarożyc znaczy tyle co mały, miły Swaróg.

Według kroniki Thietmara świątynia Swarożyca znajdowała się w Radogoszczy, co dało podstawę do utożsamiania Swarożyca z [[Radogost]]em.

[[Category:Bóstwa]][[Category:Bóstwa słowiańskie]]

Plik:Swarożyc.jpg

2026-08-27T16:17:06Z

Caroli:

Radogost

2026-08-27T16:08:22Z

Caroli:

[[Image:Radogo.jpg|right]]

'''Radogost''', zwany inaczej '''Radegastem''' lub '''Redigastem''' – bóg Słowian połabskich. Według relacji Adama z Bremy jego kult ześrodkowany był w grodzie Redarów, zwanym od imienia bóstwa Radogoszczą. Helmold z Bozowa wymienia natomiast Radogosta jako bóstwo Obodrytów.

Imię bóstwa pochodzi ze złożenia słów rad – miły, oraz gostь – gość, co może wskazywać na jego domniemaną funkcję opiekuna gości. Większość badaczy uważa kult Radogosta za lokalną odmianę kultu [[Swarożyc]]a.

Świętym zwierzęciem Radogosta był koń, którego trzymano w świątyni boga. Po zdobyciu Radogoszczy i zniszczeniu świątyni w 1068 zwycięski biskup Burchard z Halberstadt dosiadł świętego konia.

[[Category:Bóstwa]][[Category:Bóstwa słowiańskie]]

Plik:Radogo.jpg

2026-08-27T16:07:41Z

Caroli: